Pod szablami i rewolwerami nie otworzę posiedzenia

victory Zwycięski zamach state stanu nie oznaczał, że power władza ma iść na lewo. Gdy Józef Piłsudski doszedł do władzy w maju 1926 roku, nie miał zamiaru dzielić się nią z socialists socjalistami, choć to ich poparcie mogło być kluczowe dla powodzenia przewrotu. Wręcz przeciwnie — od razu zaczął bratać się z arystokracją i landowners ziemiaństwem, a do rządu zapraszał konserwatystów. Jeden z nich, Aleksander Meysztowicz, odsłaniał jeszcze w 1904 roku pomnik carycy Katarzyny. Taki wybór mówił wiele: Marszałek traktował PPS po prostu jako tool narzędzie — „to ja jestem wam potrzebny, nie wy mi”. I tak socjaliści stopniowo przeszli do opposition opozycji, a w 1928 roku openly otwarcie krytykowali sanację. „Komendant otrzymuje własnoręczne bileciki, a Komendantowa różańce” — komentował zbliżenie z Kościołem Ignacy Daszyński, jeden z najważniejszych lewicowych myślicieli tamtych czasów.

election Wybory parlamentarne w 1928 roku miały być testem sił, ale dla Piłsudskiego były raczej technicznym manewrem: chodziło nie o democratic demokratyczne uznanie, lecz o zablokowanie działania opozycji. Jego obozowi, BBWR, udało się zdobyć ponad 120 mandatów w sejmie i 46 w senacie, co czyniło go largest najliczniejszym ugrupowaniem. Ale opozycja teoretycznie miała większość — gdyby nie to, że między socialists socjalistami a nacjonal-demokratami panowała taka wrogość, że — jak ujął to Stanisław Thugutt — „bat, który już się rozmachał w maju, zrobił w stosunkach politycznych zawieruchę stepową”. Piłsudczycy wykorzystywali tę rozdzielczość, ale do ambitious ambitniejszych planów potrzebna była cooperation współpraca. PPS była gotowa — ale tylko pod warunkiem, że nie będzie to jednostronne podporządkowanie. A Piłsudski nie chciał kompromisu. Jego pierwszym ruchem było narzucenie własnego candidate kandydata na marszałka sejmu: Kazimierza Bartla, matematyka i premier pierwszego premiera po przewrocie. Sejm miał po prostu podnieść rękę. A jeśli nie?

Jeśli nie — conflict konflikt był nieunikniony. Na rozkaz Piłsudskiego minister spraw wewnętrznych, Felicjan Sławoj Składkowski, wprowadził do sejmu dwie grupy po dziesięciu policemen policjantów — jedna z pistoletami, druga z karabinami. Gdy komuniści przerwali przemówienie president prezydenta Mościckiego krzykiem „Precz z faszystowskim rządem Piłsudskiego!”, Składkowski rzucił się do ataku: „Chłopcy, ci skurwysyni komuniści przeszkadzają mówić Komendantowi. Wyrzucimy ich, za mną!”. Komunistów wyciągnięto siłą, a ich sojusznicy z PPS i PSL "Wyzwolenie próbując interweniować, poszarapali się z uniformed mundurowymi. Sala pozostała bierna — ale nie na długo. Zamiast dać się zastraszyć, posłowie wybrali na marszałka nie Bartla, lecz Ignacego Daszyńskiego, legendę lewicy. Piłsudski i jego podkomendni milczeli demonstracyjnie, a minister i posłowie BBWR opuścili salę. Nowy marszałek nie fear obawiał się konfrontacji: „będzie walka zacięta o powagę Sejmu, ja lubię walkę, to mój żywioł, nie zginę, nie damy się” — zapewnił kolegę z PPS, Hermana Liebermana.

Daszyński, choć zdecydowany przeciwnik sanacji, starał się być bezonstronny. Zrezygnował z funkcji partyjnych, zachowując jedynie przewodnictwo w Towarzystwie Uniwersytetu Robotniczego — „troska o upowszechnienie oświaty nie koliduje ze stanowiskiem marszałka”. W sejmie speech przemawiał z błyskotliwością i siłą, co uznał nawet konserwatywny Stanisław Cat-Mackiewicz: „Każde jego odezwanie się pokazywało to, co się nazywa lwi pazur”. Ale nie zawsze udawało mu się zachować balance równowagę — gdy posłowie BBWR oskarżali PPS o antyziemiańską retorykę, odparł: „Nie chcę wymieniać nazwisk tych, którzy brali ordery od obcych i którzy szli święcić pomniki największych gwałcicieli naszej wolności”. Wtrącał się też, gdy spory polityczne groziły pojedynkami, jak między Niedziałkowskim a Sławkiem. Jako marszałek oświadczył: „Pojedynek jest prawem zakazany, przez religię jako mord potępiony...”. Kultura debaty była dla niego ważna — ale nie była jedyną wartością. Gdy poseł ukraiński Michał Zachidnyj stwierdził, że Galicja powinna należeć do Ukrainy, Daszyński kazał pominąć to zdanie w stenogramie: „Państwo ma prawo żądać od mniejszości narodowych, by liczyły się z jego istnieniem i racją stanu”.

Relacje między dwoma leaders wodzami — Piłsudskim a Daszyńskim — kiedyś bliskimi towarzyszami, a nawet ojcem chrzestnym syna Daszyńskiego, systematycznie pogarszały się. Po wyborach Daszyński proponował koalicję — ręka napotkała próżnię. Szczytem napięcia było 31 października 1929, gdy uzbrojeni oficerowie zaczęli się gromadzić w sejmie. Daszyński odmówił otwarcia posiedzenia: „Pod szablami i rewolwerami nie otworzę posiedzenia”. Piłsudski odpowiedział: „Dureń” — i wyszedł. Też nie było to zaplanowane najście, ale coincidence zbieg okoliczności — wielu oficerów chciało tylko posłuchać obrad. Jednak ten moment stał się symbolem: sejm miał być silny, ale nie wobec władzy z bagnetami. Daszyński bronił go do końca — nawet gdy jego syn padł ofiarą fałszywego alarmu. A mimo to, spacerując po Kazimierzu, z kapeluszem obgryzionym przez psa, potrafił się śmiać. To był człowiek, który dostojność łączył z ludzką warmth ciepłością.