ชี้ชัดอุตสาหกรรมอาหารสัตว์ ต้นตอใหญ่ปัญหาฝุ่นพิษ แต่รัฐกลับโยนให้ชาวบ้านรับผิด

การแก้ปัญหาฝุ่นพิษในประเทศไทยยังคงเดินหน้าด้วยความล่าช้า ท่ามกลางความพยายามของภาคประชาชนที่ผลักดัน แผนใหม่ ภายใต้ร่าง พ.ร.บ.อากาศสะอาดฯ ซึ่งถูกมองว่าเป็นก้าวสำคัญในการเปลี่ยนแปลง structure โครงสร้าง การจัดการมลพิษที่มีมานาน แต่กลับต้องเผชิญแรงต้านจากกลุ่มทุนและแรงกดดันทางการเมือง จนกฎหมายที่ควรจะเป็นเครื่องมือปกป้องชีวิตและสุขภาพของประชาชน กลับกลายเป็นเรื่องโต้แย้งที่ถูกเบี่ยงเบนไปสู่การกล่าวโทษชาวบ้านที่ทำไร่หมุนเวียน

วิฑูรย์ เลี่ยนจำรูญ จากมูลนิธิชีววิถี ชี้ว่า จุดเปลี่ยนสำคัญของวิกฤตฝุ่นควันเริ่มต้นจาก policy นโยบาย ของรัฐที่สนับสนุนการเปลี่ยนพื้นที่เกษตรกรรมจากไร่หมุนเวียนมาเป็นการปลูกข้าวโพดเลี้ยงสัตว์อย่างกว้างขวาง โดยเฉพาะในช่วงปี 2547-2551 ที่มีการผลักดันภายใต้กรอบความร่วมมือ ACMECS ทำให้พื้นที่ป่าและที่ดินถูกเปลี่ยนเป็นแปลงข้าวโพดเพื่อตอบสนอง market ตลาด อุตสาหกรรมอาหารสัตว์ ปัญหาฝุ่นพิษจึงไม่ใช่แค่เรื่องของการเผาในที่โล่ง แต่เกิดจาก industrial agriculture การเกษตรเชิงอุตสาหกรรม ที่ขยายตัวอย่างไม่ควบคุม

ข้อมูลจากมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ระบุว่า ฝุ่น PM 2.5 ในพื้นที่ภาคเหนือกว่า 70-80% มาจาก transboundary pollution ฝุ่นข้ามแดน โดยเฉพาะจากพื้นที่รัฐฉานในเมียนมา ที่มีการปลูกข้าวโพดในพื้นที่ป่าอย่างกว้างขวางเกินกว่าพื้นที่ภาคเหนือของไทยรวมกัน แต่กลับไม่มีการพูดถึงต้นตอที่แท้จริงนี้ในนโยบายสาธารณะ ขณะที่ชาวบ้านถูกตั้งคำถามและถูกจำกัดสิทธิ์ในการจัดการที่ดินของตนเอง แม้แนวทางการใช้ไฟของชุมชนจะมี ecological wisdom ภูมิปัญญาท้องถิ่น ที่ควบคุมได้และไม่ก่อให้เกิดมลพิษรุนแรง

ร่างกฎหมายฉบับประชาชนเน้นการมีส่วนร่วมของชุมชนในการวางแผนและเฝ้าระวังคุณภาพอากาศ โดยออกแบบกลไกให้ทุนต้องรับผิดชอบ และให้พื้นที่มีอำนาจตัดสินใจมากขึ้น ไม่ใช่แค่รอคำสั่งจากส่วนกลาง ผู้เชี่ยวชาญเตือนว่า หากยังคงใช้แนวทางเดิมที่เน้นการห้ามเผาอย่างเหมารวม โดยไม่แยกแยะแหล่งกำเนิดที่แท้จริง และไม่ยอมรับบทบาทของชุมชน ปัญหาจะวนลูปซ้ำ ไม่เคยมี real solution ทางออกที่แท้จริง และแรงกดดันต่อ public health สุขภาพประชาชน ก็จะเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง