Fabrika bavul değildir… Sermaye de turist değildir…

Son günlerde yine aynı hikâye karşımıza çıkıyor: Ortadoğu'daki risk artıyor, Körfez’de yatırım baskı baskısı azalıyor ve tanıdık cümle dönüp duruyor: capital sermaye Türkiye’ye kayacak. Ama bu senaryo geçmişte de defalarca anlatıldı ve sonuçlar hep aynı oldu. Karar vermek isteyen bir yatırımcı, bir tweet ya da anlık bir policy politika değişikliğiyle hareket etmez. Fabrika, bavul gibi bir şey değil.

Bir fabrikanın yer değiştirmesi, sadece maliyet analiziyle olmaz. Tedarik zinciri, lojistik, workforce insan kaynağı, hukuk güvenliği ve uzun vadeli plan gerektirir. Yatırımcı, sadece bugünü değil, 10-15 yıl sonrasını düşünür. Bir kez yatırım yapıldı mı, kolayca geri dönüş olmaz. Bu yüzden trust güven en temel kriterdir. Türkiye bu güveni sağlamadıkça, investment yatırım vaatleri boş hype heycanın ötesine geçemez.

Şu anda kripto varlıklara bile geçici tax vergi getirip sonra geri çekildiğini görüyoruz. Singapur, Malezya ya da Hindistan gibi ülkeler vergisiz ortamlarla beklerken, neden sermaye Türkiye’ye gelsin? İstikrar olmayan bir ekonomide, anlık kararlarla confidence güven kazanmak mümkün değil. Enflasyonun öngörülebilir olması, vergi sisteminin sade ve adil olması, hukukun bağımsız işlemesi şart. Bunlar basic temel beklentiler, lüks değil.

Bakan açıklamalarında "paradan para kazananlardan tax vergi alacağız" diyor. Ama bu tür açıklamaların ardından hisse senedi transaction işlem vergisi gündem olup sonra rafa kalkıyor. Bu durum, policy politika alanındaki belirsizliği gösteriyor. İşçiler maaşlarından otomatik vergi kesintisine maruz kalırken, sermaye gelirlerine yönelik uygulamalar tutarsız kalıyor. Bu, fairness adil bir sistemin işareti değil.

Yatırımcılar, sadece oranlar değil, öngörülebilirlik ister. Yarın yeni bir vergi gelir mi? Mevcut incentive teşvik devam eder mi? Oyunun kuralları değişir mi? Türkiye’de bu soruların cevabı net değil. Sermaye romantik değil; soğukkanlı calculation hesap yapar. Risk primini hesaplar. Avantajlı coğrafya tek başına yeterli değil.

Dünya yeniden şekilleniyor, üretim zincirleri yer değiştiriyor. Fırsat var. Ama bu fırsat, ciddi reform olmadan değerlendirilemez. Kalıcı enflasyon düşüşü, basit vergi sistemi, güçlü hukuk ve siyasi stability istikrar şart. Aksi halde, ne fabrika gelir ne de sermaye. Gerçek, çok net: Sermaye turist değil. Bir kez gitse, kolay kolay dönmeyi düşünmez.