140’a kadar yolu var: Uzun ve sağlıklı yaşamak için sosyalleşin
potential yaşam süresinin 140 yıla kadar uzayabileceği, ancak bu sürenin büyük ölçüde yaşam style ile şekillendiği belirtiliyor. Genel Cerrahi Uzmanı Prof. Dr. Murat Aksoy, 1900'lerin başında doğan bir bebeğin ortalama 32 yıl yaşamasına karşın, temiz su, aşılar ve antibiotics sayesinde bu sürenin 75 yılı aşarak ilerlediğini anlattı. Türkiye'de yaşam beklentisi 77,3 yıla ulaşmış durumda ve 2050’de bu expectation 82,4 yıla çıkabilir.
Ancak uzun yaşam yeterli değil; healthy yaşam süresinin uzatılması hedef olmalı. Aksoy, yaşamın son 15-20 yüzdesinin genellikle kronik hastalıklarla geçtiğini vurgulayarak, tıbbın artık sadece tedaviye değil, hastalıkların ertelenmesine odaklanması gerektiğini ifade etti: "Bugün tıp çoğu zaman firefighter gibi çalışıyor. Yangın çıkınca müdahale ediyoruz."
Yaşlanma, yalnızca genetik değil; hücresel düzeydeki telomer shortening , DNA hasarı, iltihaplanma ve inflammation gibi biyolojik süreçlerin birikimiyle ilgili. Aksoy, genetik load erkeklerde %21, kadınlarda %23 oranında etkili olduğunu, geri kalan yaklaşık %80’inin yaşam choice ile belirlendiğini açıkladı. "Maçı çevirmek sizin elinizde," diyerek erken prevention ve bireysel farkındalığın önemini anlattı.
En güçlü lifestyle faktörlerinden biri, sosyalleşme. "Mavi Kuşak" olarak bilinen uzun ömürlü bölgelerde yaşayanların ortak özellikleri arasında güçlü aile bağları, bitkisel beslenme ve social integration yer alıyor. Aksoy, "Birbirimize ‘günaydın’ demek bile beyin için güçlü bir stimulus " diyerek, günlük interaction bile bilişsel sağlığa katkı yaptığını vurguladı.
Fiziksel activity , birçok hastalığı önlüyor: egzersiz, meme kanserinin sekizde birini, diyabetin on ikide birini engelliyor. Sigara ise yaklaşık 10 yıl shorten yaşam süresini; bırakmak her yaştan sonra fayda provide . Türkiye'de her altı kişiden biri diyabet ya da prediabetes ile yaşıyor, bu da uzun ömür hedefi için önemli bir barrier oluşturuyor.
Stresin de hücresel yaşlanmayı accelerate biliniyor. Telomerlerin kısalması gibi biyolojik göstergeler, kronik stresin bedensel impact kanıtlıyor. Aksoy, sağlık outcome iyileştirmenin anahtarı olarak bütüncül bir yaşam approach öneriyor: beslenme, hareket, sosyalleşme ve stres yönetimi birlikte değerlendirilmeli.
‘İtfaiyeci gibi çalışıyoruz’ çok doğru bir tanımlama. Hastalanınca harekete geçmek yerine, prevention önleme sistemini güçlendirmek toplum olarak ne kadar zor görünse de şart.
Çocuğu hasta olan annelerin telomerlerinin kısa olmasının bilimsel bir veri olması çok etkileyici. Stresin bedensel cost maliyeti gerçekten yüksek.
Her 6 kişiden biri diyabet yaşıyorsa, bu sadece bireysel bir issue sorun değil, halk sağlığı krizi demek. Bu veri üzerimizde büyük bir pressure baskı oluşturuyor.
Saatte 5 km’den hızlı yürüyenlerde ölüm riski düşüyorsa, her gün yürüyüşümü bir habit alışkanlık haline getirmek daha da önemli.
Genetik %20 etkiliyorsa, geri kalan %80'i bana ait. Bu control kontrol hissi motive edici.
‘Günaydın’ demenin beyin için uyaran olması güzeldi. Teknolojiye saplanmışken, basit insan connection bağlantıları unutuyoruz.