Việt Nam và hành trình làm chủ 'viên pin bằng khí'

Trong một phòng thí nghiệm ở TP HCM, nơi tiếng máy lọc khí vang nhỏ và bảng mạch nhấp nháy, các engineer kỹ sư của Indefol đang mổ xẻ từng chi tiết trong hệ thống điện phân hydrogen. Không phải ngẫu nhiên mà công ty này đặt mục tiêu làm chủ tới 70% công nghệ trước năm 2030 — họ đang chạy đua với chính mình, với quá khứ phụ thuộc vào thiết bị nhập khẩu. Từ nền tảng điện mặt trời, Indefol đã bước sang renewable năng lượng tái tạo thế hệ mới: hydrogen xanh, thứ được ví như battery viên pin bằng khí có thể lưu trữ năng lượng dài hạn. Nhưng khác với pin lithium, hydrogen không chỉ đòi hỏi kỹ thuật cao mà còn cần sự chính xác gần như tuyệt đối — một sai sót nhỏ có thể dẫn đến nguy cơ cháy nổ.

Indefol bắt đầu từ một chương trình nghiên cứu chung giữa Đức, Pháp và Việt Nam cách đây gần 20 năm. Từ chỗ lắp tấm pin mặt trời áp mái, công ty đã phát triển đến mức chế tạo thành công hệ thống điện phân kiềm công suất 1 MW đầu tiên tại Việt Nam — machine cỗ máy IDF-EX1000X, làm chủ 50% công nghệ. Những linh kiện như sắt thép, cơ khí đơn giản được nội địa hóa, trong khi cảm biến (sensor) hay mạch điều khiển vẫn phải nhập từ Đức. Các kỹ sư Việt Nam thiết kế bảng mạch PCB, gửi gia công sang Trung Quốc, nhưng đang tính chuyển dần về assembly lắp ráp trong nước. Đây là bước đi chậm nhưng chắc, giữa bối cảnh thị trường toàn cầu chưa rõ ràng và tiêu chuẩn an toàn gần như không khoan nhượng.

Hydrogen xanh không chỉ là công nghệ — nó là bài toán tổng hợp về cơ sở hạ tầng, nhân lực và tài chính dài hạn. Indefol đã trúng thầu các dự án lớn ở Pháp: từ trung tâm dữ liệu AI đến xe tải và máy bay chạy hydrogen. Nhưng ngay tại Việt Nam, họ vẫn phải đối mặt với rào cản lớn: tìm đủ 1.500 kỹ sư có chuyên môn sâu trong lĩnh vực điện tử công suất, hóa học và điều phối lưới điện thông minh. talent Nhân tài là yếu tố cốt lõi, theo bà Bùi Thanh Thảo, người phụ trách tuyển dụng. Công ty đang hợp tác với Đại học Bách khoa TP HCM và Đại học Việt Đức để train đào tạo sinh viên ngay từ phòng thí nghiệm, biến sinh viên thành người trực tiếp thiết kế, lắp ráp và kiểm định thiết bị — một mô hình tích hợp học và làm hiếm có.

Chi phí sản xuất cũng là áp lực lớn. Điện — chiếm 60-80% giá thành hydrogen xanh — phải dưới 2 cent/kWh để có thể cạnh tranh với hydrogen xám. Trong khi đó, các dự án hydrogen cần thời gian hoàn vốn dài: 15-20 năm, khác xa với điện mặt trời áp mái chỉ cần 3-6 tháng. funding Nguồn vốn dài hạn vẫn là thách thức, dù đã có sự hỗ trợ từ Siemens, GIZ và các đối tác châu Âu. Ông Wolfgang Backer từ Dekra nhận xét hệ thống của Indefol đáp ứng được nhiều tiêu chuẩn an toàn toàn cầu, nhưng để được cấp chứng nhận đầy đủ, vẫn cần trải qua hàng loạt kiểm tra thực tế. Như ông nói: An toàn không phải là lựa chọn — nó là điều kiện tiên quyết.

Giấc mơ làm chủ công nghệ hydrogen không chỉ là của Indefol, mà là một phần trong tham vọng quốc gia. Như CEO Trần Quốc Hiệu chia sẻ, nếu chờ thị trường rõ ràng mới tham gia, Việt Nam sẽ mãi phụ thuộc vào công nghệ nước ngoài. Bằng việc 'đi sớm', các kỹ sư trẻ đang build xây dựng nền tảng cho cả chuỗi cung ứng trong nước — từ thiết kế đến vận hành. Mỗi cỗ máy điện phân không chỉ sản xuất hydrogen, mà còn sản xuất chuyên môn. Và có lẽ, đó mới là thứ giá trị nhất: con người, chứ không phải thiết bị, mới là lõi của công nghệ.