Điểm nóng xung đột 21-4: Mỹ phong tỏa Hormuz, Iran rơi vào thế nguy?

Vào ngày 21 tháng 4, căng thẳng thương mại leo thang khi Mỹ áp đặt lệnh blockade phong tỏa lên eo biển Hormuz – tuyến vận tải then chốt của Iran. Các chuyên gia cảnh báo động thái này sẽ disrupt gây gián đoạn nghiêm trọng đến hoạt động commerce thương mại toàn cầu và làm tổn thương nền kinh tế vốn đã fragile mong manh của Iran.

Iran phụ thuộc chủ yếu vào xuất khẩu dầu khí qua đường biển, với hoạt động tại Hormuz chiếm đến 80% tổng export revenue kim ngạch xuất khẩu. Theo dữ liệu từ công ty Kpler, quốc gia này đã xuất trung bình hơn 1,7 triệu thùng dầu mỗi ngày trong tháng 3 và 4, thu về tới 4,97 tỉ USD trong tháng 3 – mức revenue doanh thu cao nhất trong thời gian gần đây. Tuy nhiên, lệnh phong tỏa của Mỹ có thể làm tê liệt dòng chảy này.

Giao thông maritime hàng hải bị hạn chế khiến Iran không thể duy trì mức độ vận chuyển như trước. Phần lớn lượng dầu trên biển – 97,6% – đang hướng đến Trung Quốc, cho thấy sự dependence phụ thuộc lớn vào một thị trường duy nhất. Chuyên gia Frederic Schneider nhận định dù Iran từng thích ứng với sanctions trừng phạt, việc bị cắt khỏi tuyến đường biển chiến lược sẽ ảnh hưởng sâu rộng cả về income thu nhập lẫn supply nguồn cung trong nước.

Để giảm thiểu rủi ro, Iran và Trung Quốc đã phát triển tuyến đường railway sắt xuyên Trung Á, tận dụng các hành lang qua Kazakhstan, Uzbekistan và Turkmenistan. Chuyến tàu thương mại đầu tiên từ Trung Quốc đã đến Iran từ năm 2016, nhưng hiện chưa có dấu hiệu cho thấy dầu mỏ được vận chuyển bằng land route đường bộ. Trong khi đó, các mặt hàng phi năng lượng như hóa chất và nông sản cũng gặp khó trong trade thương mại, làm trầm trọng thêm tình trạng shortage thiếu hụt trong nước.