AI là cơ hội vàng để CNTT Việt Nam rũ bỏ chiếc áo thầu phụ

Theo ông An Ngọc Thao, Phó tổng thư ký Hiệp hội Phần mềm và Dịch vụ CNTT Việt Nam (Vinasa), trí tuệ nhân tạo AI đang mở ra opportunity cơ hội lớn giúp doanh nghiệp công nghệ Việt Nam thoát khỏi vai trò thầu phụ để trở thành đối tác co-creation đồng sáng tạo. Trong bối cảnh nhiều nơi lo ngại AI sẽ replace thay thế kỹ sư, ông Thao khẳng định thực tế tại Việt Nam lại cho thấy xu hướng ngược lại: các công ty đang tận dụng AI như một lever đòn bẩy để nâng cao năng lực và giá trị dịch vụ.

Một khảo sát của Vinasa với gần 160 doanh nghiệp cho thấy doanh thu ngành tăng trưởng mạnh, phổ biến từ 20-30%, nhiều nơi đạt đến 40-50%. Thay vì cut cắt giảm nhân sự, các công ty đang đối mặt với pressure áp lực phải nâng cao năng lực để đáp ứng nhu cầu ngày càng lớn từ khách hàng toàn cầu. Khi phần mềm trở nên thông minh hơn nhờ AI, nhu cầu upgrade nâng cấp hệ thống cũng tăng theo. Một kỹ sư biết dùng AI có thể làm việc hiệu quả gấp 3-5 lần, từ đó mở rộng opportunity cơ hội nghề nghiệp thay vì bị thu hẹp.

Ông Thao lấy ví dụ một dự án từng ước tính mất 10 năm thì nay có thể hoàn thành trong vài tháng nhờ ứng dụng AI, khiến đối tác quốc tế sẵn sàng ký kết. Điều này cho thấy khách hàng không còn cần những đơn vị chỉ biết execute thực thi, mà mong đợi các đối tác có khả năng solve giải quyết bài toán lớn, nhanh và thông minh. Xu hướng toàn cầu cũng phản ánh điều này: các tập đoàn như Tata Consultancy Services và Infosys đã ghi nhận doanh thu directly trực tiếp từ dịch vụ AI, cho thấy AI không còn là tiềm năng mà đã thành reality hiện thực trong ngành dịch vụ công nghệ.

Tuy nhiên, thách thức lớn nằm ở những doanh nghiệp còn bám vào mô hình tính phí theo thời gian và nhân sự (Time & Material). Các công việc lặp lại như kiểm thử hay lập trình cơ bản đang chịu risk rủi ro cao bị tự động hóa. Ngược lại, cơ hội xuất hiện ở tầng cao hơn: thiết kế hệ thống, tích hợp AI, làm sạch dữ liệu và tư vấn business nghiệp vụ. Các công ty Việt Nam đang chuyển từ bán 'nhân công giá rẻ' sang bán 'năng lực innovation đổi mới'. Đây là bước chuyển từ Bậc 1 - Triển khai sang Bậc 3-4 trong thang giá trị, nơi doanh nghiệp cùng khách hàng làm chủ giải pháp và tài sản trí tuệ.

Về nhân sự, nhu cầu đang dịch chuyển mạnh sang các vị trí như kỹ sư AI, chuyên gia dữ liệu và kiến trúc sư hệ thống. Hiện có khoảng 15.000 vị trí AI cần tuyển nhưng chỉ 8.000 ứng viên đáp ứng được. Các doanh nghiệp không còn chỉ đánh giá kỹ năng ghi nhớ mà ưu tiên problem-solving giải quyết vấn đề, hiểu biết lĩnh vực và khả năng dùng AI để tăng hiệu quả. Như ông Thao nhấn mạnh: 'AI không lấy việc của lập trình viên, AI chỉ replace thay thế những lập trình viên khước từ AI'.