Bevriende chimpansees in Oeganda eindigen in rivaliserende clans: 28 doden bij zeldzame strijd
In het national park in Oeganda is een zeldzame en gruwelijke clash uitgebroken tussen twee groepen chimpansees die ooit een hechte community vormden. Wat begon als een samenleving van zorg, samenwerking en gezamenlijke verdediging, eindigde in een bloedige conflict met ten minste 28 doden – waaronder 19 jonge dieren. Onderzoekers zijn geschokt, maar zien ook een kans om meer te begrijpen over de roots van geweld in sociale groepen.
Tussen 2015 en 2018 viel de oorspronkelijke groep uiteen, en ontstonden de rival clans 'Western' en 'Central Ngogo'. Vanaf 2018 voerden de Western-chimpansees 24 georganiseerde raids uit op hun voormalige bondgenoten. De gewelddaden waren systematisch en meedogenloos: baby’s werden uit armen gerukt, volwassen mannetjes werden collectief aangevallen en er werden lichamelijke injuries toegebracht die ver gingen. John Mitani, een onderzoeker die de groep twintig jaar volgde, noemde het een 'chaos' en zei dat het 'moeilijk was om naar te kijken'.
De wetenschappelijke verklaring wijst op een breakdown van de sociale structuur. De groep telde ongeveer 200 dieren – veel groter dan de normale groepsgrootte van 50 tot 80. Dat maakt het bijna onmogelijk om alle social bonds te onderhouden. Edwin van Leeuwen, primatoloog van de Universiteit Utrecht, legt uit: 'In elke groep worden banden gesmeed door vlooien of eten delen. Maar met 200 lukt dat niet – contact verwatert.' Bovendien stierven vijf dominante mannetjes, en kwam er een nieuw alpha male bij, wat de machtsdynamiek veranderde.
Deze gebeurtenis is geen eerste keer – Jane Goodall observeerde soortgelijk gedrag – maar het is extreem rare . Van Leeuwen benadrukt dat het een 'bijna noodzakelijk gevolg' kan zijn van te grote groepsgrootte en verbroken netwerken. Het is ook een spiegel voor de mens: aangezien chimpansees evolutionair dicht bij ons staan, wijst het erop dat conflict niet altijd begint met ideologie, maar kan voortkomen uit sociale pressure en verlies van vertrouwde relaties. Het onderzoek laat zien dat geweld kan ontstaan zonder cultural of religieuze verschillen – simpelweg door sociale overbelasting.
De studie, gepubliceerd in Science, baseert zich op dertig jaar aan gegevens, inclusief GPS data en gedragsobservaties. Hoewel het dramatisch is, ziet Van Leeuwen er ook kansen in: 'Het helpt ons begrijpen hoe social networks functioneren – en wanneer ze kunnen collapse . Bij mensen is dat niet zoveel anders.'
28 doden bij apen... dat is brutal brutaal geweld. En dan nog wel tussen oude vrienden. Hoe verander je zó snel van bondgenoot in vijand?
Die groep van 200 is gewoon te groot. In elk social setting sociale omgeving raak je mensen kwijt als het te druk wordt. Denk aan een feest of een grote werkgroep.
Het alfamannetje als trigger aanleiding? Dat klinkt alsof één dominant persoon echt alles kan veranderen. Is dat nou natuur of toeval?
Interessant dat religie of cultuur niet de oorzaak is. Dus geweld begint soms gewoon door overbevolking en stress. Dat zegt veel over ons eigen gedrag.
Ik vind het moeilijk dat ze toekijken zonder in te grijpen. Maar goed, het is wildlife, geen dierenopvang. Natuur is meedogenloos.
30 jaar observeren? Dat is toewijding. En dan zo'n breakthrough doorbraak zien. Respect voor de onderzoekers.