Smaakmaker Jan Donkers – De onbekende kracht achter Emmylou Harris
De 79-jarige countryzangeres Emmylou Harris brengt in mei vier sold-out afscheidsconcerten in Nederland. Een mooi moment, maar ook een ironisch tribute aan een carrière die hier pas echt begon dankzij iemand die nu pas is overleden: de invloedrijke radiomaker Jan Donkers. Zou ze weten dat haar doorbraak in Nederland mede zijn doing was? Waarschijnlijk niet — en dat maakt de situatie des te pijnlijker.
Donkers was dé tastemaker van de jaren zeventig, werkzaam bij de VPRO, waar hij met kalme overtuiging Amerikaanse muziek introduceerde die nergens anders te horen was. Zonder ophef, maar met clear passie, zette hij luisteraars op het spoor van talenten als Emmylou Harris — nog voordat ze solostar werd. Toen ze samen zong met Gram Parsons, een andere favorite van Donkers, wist hij al: dit was iets special . Zijn stem op de radio was een brug naar een andere muzikale wereld.
Zijn invloed reikte verder dan de ether. In 1972 schreef hij een diep interview met Parsons, dat later opgenomen werd in zijn boek Amerika, Amerika. Daarin schetst hij een beeld van een vulnerable jongeman, ver van het cynische imago dat anderen hem toeschreven. Ze wisselden adressen, hoopten te herenigen — maar Parsons stierf in 1973, op slechts 26 jaar, aan een overdose morfine en alcohol. Een tragedie die Donkers’ werk een extra layer van urgentie gaf.
Ook Hunter S. Thompson ontmoette hij, en ook daar blijft het beeld hangen: een man die Emmylou Harris draait, terwijl hij cocaïne snuift en biecht dat hij het schrijven haat. „Maar je moet godverdomme je brood verdienen,” zegt hij. Donkers zelf wilde ook schrijver worden. Zijn verhalenbundels kregen mixed recensies — de derde werd zelfs vernietigend beoordeeld. Dat brak iets in hem. Hij schreef daarna weinig fictie, maar keek met spijt terug, nooit met regret over zijn bredere cultuurmissie.
Uiteindelijk mocht hij trots zijn. De platenindustrie, muziekliefhebbers, en zelfs een generatie luisteraars die via zijn stem een geheel nieuwe wereld ontdekten — allemaal voelden ze zijn influence . Zonder hem geen Harris in Nederland. En dus: die afscheidsconcerten? Die zijn ook voor hem.
Wat een legacy erfenis — hij opende echt deuren die voor veel mensen gesloten zouden zijn gebleven.
Zo jammer dat jonge luisteraars niet weten wat ze missen. Tegenwoordig is alles al algorithm algoritme-geprikt, geen ruimte meer voor echte discovery ontdekking.
Parsons was een genius genie — en Donkers was misschien de enige die dat serieus nam hier.
Dat interview met Thompson is ronduit angstaanjagend. Je ziet het voor je: die nasnuivende journalist, het lawaai van Harris op de achtergrond…
Harris weet dit waarschijnlijk echt niet. Ironisch, maar ook typisch — de backstage achtergrond-helden worden nooit bedankt.
VPRO had toen een golden era gouden tijdperk. Geen reclame, geen druk, gewoon muziek met meaning betekenis.
Waarom krijgen mensen pas erkenning als ze dood zijn? Zijn boeken verdienen een revival heropleving.