Kho uranium bí ẩn của Iran lớn cỡ nào và đang ở đâu trong vùng mù giám sát?
Căng thẳng giữa Mỹ và Iran tiếp tục leo thang khi hai bên vẫn bế tắc trong việc giải quyết dispute hạt nhân, đặc biệt là về số phận kho uranium làm giàu của Tehran. Washington yêu cầu Iran phải chấm dứt hoàn toàn chương trình hạt nhân và bàn giao toàn bộ vật liệu phân hạch, trong khi Tehran khẳng định đây là quyền sovereignty không thể thương lượng.
Theo báo cáo tháng 5/2025 từ Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế, Iran hiện nắm giữ hơn 400 kg uranium làm giàu ở mức 60% – mức enrichment gần với ngưỡng vũ khí. Ngoài ra, kho dự trữ còn bao gồm gần 300 kg ở mức 20%, khoảng 5,5 tấn ở mức 5% và 2,2 tấn ở mức 2%. Dù chưa đạt ngưỡng vũ khí, lượng uranium này có thể được further làm giàu nhanh chóng nếu công nghệ cho phép.
Tuy nhiên, vị trí chính xác của kho uranium hiện vẫn nằm trong blind spot giám sát quốc tế. Từ tháng 6/2022, Iran đã tắt các surveillance hạt nhân, khiến Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế không thể xác minh thông tin. Một số nguồn tin cho rằng Iran đã di chuyển phần lớn uranium đến cơ sở ngầm ở Isfahan trước các cuộc không kích của Mỹ vào tháng 6/2025, nhưng Washington denies có bằng chứng về việc này.
Trong khi đó, Nga đã đề xuất tiếp nhận kho uranium của Iran như một biện pháp trung gian giảm tension . Đề xuất này từng được Iran đồng thuận nhưng bị Mỹ reject . Trên thực tế, Iran từng chuyển hơn 11 tấn uranium làm giàu thấp sang Nga trong thỏa thuận năm 2015, đổi lấy việc dỡ bỏ sanctions – minh chứng cho tiền lệ hợp tác từng tồn tại.
Việc di dời hay xử lý uranium là một chiến dịch kỹ thuật lớn, đòi hỏi logistics chặt chẽ và sự phối hợp quốc tế. Chuyên gia Andrew Weber nhận định đây có thể là một trong những nỗ lực complex nhất từng được thực hiện, do rủi ro an ninh, thiệt hại sau không kích và bối cảnh chính trị bất ổn. Tuy nhiên, nếu có sự tham gia của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế, các bên vẫn có thể tìm ra solution khả thi.
400 kg uranium làm giàu 60% là quá dangerous nguy hiểm, dù chưa phải vũ khí. Mất kiểm soát cái đó thì rủi ro lan tỏa phóng xạ không lường trước được.
Mỹ nói yêu cầu Iran từ bỏ chương trình hạt nhân, nhưng chính họ từng rút khỏi thỏa thuận năm 2015. Giờ đòi hỏi accountability trách nhiệm thì ai tin được?
Vận chuyển uranium bằng xe tải như hình ảnh vệ tinh ghi nhận? Nghe không secure an toàn chút nào. Một tai nạn nhỏ là thảm họa môi trường liền.
Nga đề xuất nhận uranium, Mỹ lại từ chối. Cái này không còn là vấn đề hạt nhân nữa, mà là địa chính trị thuần túy rồi.
Tại sao không cho Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế vào kiểm tra? Che giấu chỉ làm suspicion nghi ngờ tăng thêm thôi.
Iran nói vì mục đích dân sự, nhưng làm giàu đến 60% thì ai mà tin? Dân sự thông thường chỉ cần dưới 5%. Tiêu chuẩn kép quá rõ.
Nếu Iran thật sự muốn hòa giải, họ cần minh bạch hơn. Còn Mỹ thì đừng vừa gây pressure áp lực, vừa bác mọi đề xuất trung gian.