Cơ hội đột phá của 'đại gia' vũ khí Nhật Bản
Hôm qua (21.4), Nhật Bản công bố update lớn nhất về quy định xuất khẩu quốc phòng trong nhiều thập niên, dỡ bỏ các restriction đối với việc bán vũ khí ra nước ngoài và mở đường cho việc xuất khẩu tàu chiến, tên lửa cùng nhiều weapon khác. Động thái này đánh dấu bước chuyển chiến lược quan trọng, chấm dứt thời kỳ isolation trong chính sách an ninh vốn được duy trì nghiêm ngặt kể từ sau Thế chiến 2.
Theo giới phân tích, việc nới lỏng quy định không chỉ giúp Nhật Bản tăng cường cooperation quốc phòng với các đối tác ở châu Á trong bối cảnh Trung Quốc trỗi dậy, mà còn tạo cơ hội kinh tế lớn. TS Satoru Nagao thuộc Viện Nghiên cứu Hudson (Mỹ) nhận định các quy định cũ đã trở nên không practical , buộc Nhật phải dùng hình thức 'phát triển chung' thay vì xuất khẩu trực tiếp – dù bản chất vẫn là chuyển giao military .
Cơ hội breakthrough đang rõ ràng: năm 2023, Nhật thông qua kế hoạch cho phép xuất khẩu chiến đấu cơ và tên lửa cho 12 quốc gia, trong đó có Mỹ, Anh, Úc và các nước Đông Nam Á. Mới đây, hợp đồng cung cấp 11 tàu hộ tống lớp Mogami cho Úc trị giá 6,8 tỉ USD đã được ký kết. Những chiến hạm này có stealth , tích hợp công nghệ hiện đại và firepower mạnh, cho thấy năng lực sản xuất vượt trội của ngành công nghiệp quốc phòng Nhật.
Nền tảng công nghệ cao này, từ việc tự phát triển chiến đấu cơ thế hệ 6 đến nâng cấp tàu sân bay và sản xuất xe tăng T-10 đứng đầu bảng xếp hạng, giúp Nhật Bản nâng cao influence an ninh khu vực. Việc xuất khẩu vũ khí không chỉ duy trì dây chuyền sản xuất mà còn trở thành công cụ diplomacy chiến lược, giúp Tokyo củng cố vai trò tại châu Á - Thái Bình Dương.
Bối cảnh toàn cầu cũng hỗ trợ bước đi này. Báo cáo từ Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm (SIPRI) cho thấy chuyển giao vũ khí toàn cầu tăng 9,2% trong giai đoạn 2021–2025. Nhu cầu từ châu Âu tăng vọt sau xung đột Ukraine, trong khi các quốc gia Á - Úc và Trung Đông cũng đẩy mạnh nhập khẩu. Với market đang biến động mạnh, quyết định nới lỏng của Nhật được xem là nước cờ chiến lược đúng thời điểm.
Một mặt là security an ninh, mặt khác là kinh tế. Xuất khẩu vũ khí giúp duy trì sản xuất, nhưng cũng làm dấy lên lo ngại về leo thang khu vực.
Từ 'phát triển chung' nghe như cách né quy định cũ. Bây giờ mới là xuất khẩu thật sự. Mặt trước hòa bình, mặt sau công nghiệp chiến tranh.
6,8 tỉ USD cho 11 tàu? Tính ra mỗi chiếc hơn 600 triệu. Đắt thật, nhưng công nghệ advanced tiên tiến thì cũng hợp lý.
Nhật giờ không chỉ là đối tác của Mỹ, mà đang trở thành player đối thủ trong thị trường vũ khí. Điều này sẽ thay đổi cán cân toàn cầu.
Lo ngại nhất là vũ khí Nhật có thể xuất hiện ở những điểm nóng. Dù có kiểm soát, nguy cơ chuyển hướng vẫn tồn tại.
F-35, F-2, tàu Mogami – toàn đồ 'xịn'. Giờ họ bán ra, chắc các nước nhỏ cũng muốn mua. Cầu tăng, cung theo đó mở rộng.
Vậy là Nhật đã thay đổi hoàn toàn chiến lược. Từ bị hạn chế, giờ chủ động export xuất khẩu. Thế giới đang chứng kiến một cường quốc mới trên bàn cờ quân sự.