Dầu tăng giá, kinh tế vùng Vịnh lại chao đảo: Lợi chưa thấy, thiệt đã đầy

economy Nền kinh tế Trung Đông đang bên bờ crisis khủng hoảng tồi tệ nhất kể từ đại dịch, khi xung đột khu vực khiến growth tăng trưởng GDP có nguy cơ giảm tới 6% trong năm nay. Theo khảo sát từ Reuters, triển vọng kinh tế của các nước Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC) đã bị điều chỉnh mạnh — từ dự báo tăng trưởng 3–5% hồi tháng Một, nay nhiều quốc gia chuyển sang decline suy giảm. Chiến sự làm gián đoạn thị trường năng lượng, nguồn thu nhập chính của khu vực, gây ra cú shock sốc cung mang tính lịch sử mà tác động có thể kéo dài sang năm sau.

oil Dầu mỏ từng là lá chắn vững chắc cho các nền kinh tế vùng Vịnh trong các cuộc khủng hoảng giá trước đây, nhưng lần này chính nó lại trở thành điểm yếu. Eo biển Hormuz — tuyến vận tải đảm nhiệm 20% lượng dầu thô và khí hóa lỏng toàn cầu — gần như bị Iran phong tỏa, trong khi các infrastructure cơ sở hạ tầng năng lượng từ Ả Rập Saudi đến Qatar bị attacks tấn công. Giá dầu thô đã tăng 40% so với trước xung đột, nhưng thay vì hưởng lợi, các quốc gia này lại chịu thiệt hại do gián đoạn supply cung ứng và chi phí tái thiết. Tàu dầu HELGA neo đậu tại cảng ngoài khơi Iraq như một biểu tượng cho sự tê liệt trong hoạt động export xuất khẩu chiến lược.

Các chuyên gia cảnh báo rằng, dù giá dầu tăng, recovery khả năng phục hồi không còn đơn giản. Ông Ralf Wiegert từ S&P Global Market Intelligence nói rằng GDP sẽ khó trở lại quỹ đạo tăng trưởng cũ, ngay cả khi xung đột chấm dứt. Xung đột không chỉ ảnh hưởng đến doanh thu dầu khí mà còn làm sụt giảm tourism du lịch và dòng investment đầu tư nước ngoài. Tạp chí The Economist ước tính thiệt hại đã lên tới hàng chục tỷ USD, bao gồm cả chi phí cho hệ thống defense phòng không và tổn thất uy tín địa chính trị — một tổn thương vô hình nhưng dai dẳng.

Không phải tất cả đều chìm trong khó khăn. Ả Rập Saudi và Oman được dự báo vẫn tăng trưởng dương, lần lượt là 2,6% và 2,2%, dù thấp hơn nhiều so với kỳ vọng ban đầu. Lạm phát trong khu vực cũng tăng từ 1–2% lên 2–3%, đe dọa đến consumers người tiêu dùng và hoạt động retail bán lẻ. Tuy nhiên, nếu xung đột kết thúc sớm, các nhà kinh tế nhìn thấy ánh sáng cuối đường hầm: Qatar, UAE và Kuwait có thể phục hồi mạnh mẽ với mức tăng trưởng trên 5% trong năm tới. Goldman Sachs nhận định rằng về dài hạn, với reserves dự trữ dồi dào và public vốn công vững chắc, khu vực có tiềm năng bật dậy mạnh mẽ.

Tuy nhiên, bài học lần này là sâu sắc: sự phụ thuộc quá lớn vào năng lượng có thể trở thành gánh nặng khi địa chính trị bất ổn. Như Lluis Dalmau Taules từ Allianz cảnh báo, vòng hai của cú sốc có thể ảnh hưởng đến toàn bộ khu vực non-oil phi dầu mỏ — lĩnh vực mà Trung Đông từng tự hào vì tăng trưởng nhanh nhất thế giới. Việc tái thiết không chỉ là sửa chữa cơ sở vật chất, mà còn là tái định hình strategy chiến lược phát triển bền vững hơn trong tương lai, nơi stability ổn định chính trị và đa dạng hóa kinh tế không còn là lựa chọn, mà là thiết yếu.