Hành trình bản quyền World Cup từ món quà miễn phí đến triệu đô tại Việt Nam

Chỉ vài decades thập kỷ trước, người hâm mộ Việt Nam xem World Cup như một gift món quà miễn phí. Không cần payment thanh toán, không có khái niệm bản quyền, người dân chỉ cần bật tivi là có thể theo dõi những trận cầu đỉnh cao. Thế nhưng, hành trình từ thời kỳ phát sóng miễn phí đến thời đại million-dollar triệu đô đã thay đổi hoàn toàn cách chúng ta tiếp cận sự kiện thể thao lớn nhất hành tinh này.

Từ World Cup 1982, khi lần đầu tiên người Việt được xem trọn vẹn một kỳ World Cup qua màn hình đen trắng, đến những năm 1990 khi broadcast tiếp sóng từ Liên Xô hay trao đổi quảng cáo, khái niệm rights bản quyền vẫn còn mơ hồ. Thậm chí, World Cup 1998 chỉ khiến VTV chi khoảng 40.000 USD cho technical truyền dẫn vệ tinh – một con số mang tính kỹ thuật hơn là thương mại. Thời đó, World Cup được xem như một sự kiện toàn cầu để chia sẻ, chứ chưa phải một asset tài sản cần định giá.

Bước ngoặt đến vào những năm 2000, khi FIFA bắt đầu commercialize thương mại hóa bản quyền và Việt Nam tham gia các international cơ chế bảo hộ. Từ World Cup 2002 với giá khoảng 1 triệu USD, chi phí đã tăng vọt qua từng kỳ: 2,7 triệu USD (2010), 7 triệu USD (2014), 12 triệu USD (2018), và đạt 15 triệu USD vào 2022 nhờ sự hỗ trợ từ các corporations doanh nghiệp lớn như Vingroup, T&T Group và các ngân hàng. Mô hình public-private partnership xã hội hóa bản quyền đã giúp người hâm mộ vẫn được xem miễn phí dù chi phí ngày càng cao.

Việc khai thác bản quyền giờ đây không chỉ là phát sóng truyền hình. Các gói bản quyền bao gồm cả nền tảng số, phát thanh, chiếu ngoài trời và video ngắn – một multimedia bài toán nội dung đa nền tảng. FIFA bán bản quyền qua đấu thầu, trong đó coverage phủ sóng và giá cả đều được cân nhắc. Doanh thu từ bản quyền hiện chiếm tỷ trọng lớn trong revenue tổng doanh thu của FIFA, khiến World Cup trở thành một trong những nội dung có giá trị commercial thương mại cao nhất thế giới.

Với World Cup 2026 mở rộng lên 48 đội, chi phí dự kiến sẽ tiếp tục tăng. VTV gần đây đã công bố sở hữu bản quyền với sự hỗ trợ từ Vingroup, VPBank và Techcombank, dù chưa tiết lộ exact con số cụ thể. Nhưng rõ ràng, mỗi kỳ World Cup giờ đây không chỉ là sports thể thao, mà còn là một thương vụ truyền thông quy mô lớn, nơi pressure áp lực tài chính, chiến lược nội dung và niềm tin công chúng đều bị tested thử thách.