Làn sóng lượng tử: Khi giáo sư, phòng thí nghiệm và giấc mơ khởi nghiệp hòa làm một

Ở Trung Quốc, làn sóng startups các công ty khởi nghiệp trong lĩnh vực lượng tử đang bùng nổ không chỉ nhờ nguồn vốn dồi dào mà còn bởi sự chuyển mình mạnh mẽ từ môi trường học thuật sang thị trường công nghệ. Theo data dữ liệu từ IT Juzi tính đến tháng 4/2026, cả nước có 92 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực điện toán lượng tử, trong đó 10 công ty hàng đầu đạt tổng giá trị hơn 49 tỷ nhân dân tệ. Điều đặc biệt là hầu hết các doanh nghiệp này đều bắt nguồn từ những laboratories phòng thí nghiệm và universities đại học danh tiếng, cho thấy sự chuyển hóa sâu sắc từ nghiên cứu lý thuyết sang ứng dụng thương mại.

Ba mô hình khởi nghiệp nổi bật đã định hình nên bản đồ đổi mới trong ngành. Mô hình học thuật 'kế thừa' — nơi giáo sư và học trò cùng found sáng lập công ty — tiêu biểu với Origin Quantum và đội ngũ từ Phòng thí nghiệm trọng điểm về thông tin lượng tử. Với định giá 13,7 tỷ nhân dân tệ cho 3 công ty, mô hình này tận dụng reputation danh tiếng và nền tảng nghiên cứu lâu năm, nhưng lại đối mặt với thách thức trong việc chuyển đổi từ phòng thí nghiệm sang doanh nghiệp vận hành theo market cơ chế thị trường.

Mô hình thứ hai — scientists các nhà khoa học hồi hương — mang về làn gió quốc tế. Ba công ty theo mô hình này, như Bose Quantum do tiến sĩ Stanford sáng lập, đã huy động tới 11 vòng vốn với tổng 1,84 tỷ nhân dân tệ. SpinQ Technology chọn hướng đi practical thực tế hơn: phát triển sản phẩm giáo dục để tạo dòng tiền. Trong khi đó, Taiyi Quantum — mới thành lập năm 2026 bởi cựu kiến trúc sư lượng tử của Microsoft — nhanh chóng đạt định giá 1,5 tỷ nhân dân tệ. Lợi thế của nhóm này là experience kinh nghiệm toàn cầu và tiếp cận công nghệ tiên tiến, nhưng họ cũng phải adapt thích nghi với hệ sinh thái trong nước.

Mô hình thứ ba — ươm tạo từ phòng thí nghiệm — chiếm 4 trong số 10 công ty hàng đầu, với tổng giá trị 18,7 tỷ nhân dân tệ. Guoyi Quantum, Turing Quantum và Logic Bit đều tận dụng công nghệ đã trưởng thành sau nhiều năm nghiên cứu. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất vẫn là chuyển hóa kết quả nghiên cứu thành sản phẩm sẵn sàng cho thị trường. Dù theo hướng nào, điểm chung là các nhà sáng lập đều có bằng tiến sĩ hoặc là giáo sư, viện sĩ — minh chứng cho sự chi phối của nhân lực được đào tạo bài bản trong ngành. Ba mô hình đan xen, phản ánh rõ bản đồ khoa học Trung Quốc, nơi Bắc Kinh, Thượng Hải, Hàng Châu và Hợp Phì đang dẫn dắt làn sóng technology công nghệ tương lai.

Bối cảnh toàn cầu càng làm nổi bật xu thế này: Tô Hạo từ Đại học California San Diego có thể gia nhập Đại học Phục Đán, trong khi nhà vật lý Haruki Watanabe rời Nhật Bản đến Hồng Kông với đãi ngộ vượt trội. Ngược lại, Hàn Quốc đang đối mặt với khủng hoảng tinh thần khi các nhà khoa học phàn nàn về bữa ăn poor-quality chất lượng thấp tại căng tin. Những tín hiệu này cho thấy cạnh tranh về nhân tài khoa học không chỉ nằm ở công nghệ, mà còn ở môi trường làm việc — nơi mà đổi mới bắt đầu từ những điều tưởng chừng nhỏ nhất.