Nước đi chiến lược của Tổng thống Trump
Việc Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố phong tỏa strategic tại eo biển Hormuz đang làm dấy lên tranh luận về tính hiệu quả và risk trong bối cảnh đàm phán hòa bình với Iran đổ vỡ. Chuyên gia nhận định động thái này nhằm loại bỏ leverage cuối cùng của Tehran trong khu vực, nơi kiểm soát 20% lượng dầu mỏ toàn cầu vận chuyển qua mỗi ngày.
Theo Lawrence Anderson từ Trường Nghiên cứu Quốc tế S. Rajaratnam, Iran đã bị tổn thất nặng nề về lực lượng vũ trang, tên lửa và chương trình làm giàu uranium. Việc blockade eo biển sẽ tước quyền của Iran trong việc cho phép tàu đi qua hay charge đổi lấy an toàn hàng hải – một nguồn revenue quan trọng. Mỹ cũng muốn ngăn vũ khí và viện trợ đến tay Iran, đồng thời hạn chế Trung Quốc – nước nhập khẩu dầu từ Iran lớn nhất – hưởng lợi từ dòng chảy năng lượng ổn định.
Tuy nhiên, pressure này có thể khiến Iran tìm cách trả đũa, chẳng hạn bằng việc phong tỏa eo biển Bab el-Mandeb – tuyến đường huyết mạch nối Biển Đỏ với kênh đào Suez. Một số quốc gia như Saudi Arabia lo ngại retaliation và đang kêu gọi Mỹ giảm nhẹ hành động. Ngoài ra, Trung Quốc, Nga và Iraq có thể phản đối vì hành động của Mỹ bị cho là vi phạm international law , đặc biệt là Công ước Luật Biển của Liên Hợp Quốc (UNCLOS), nơi quy định không quốc gia nào được hạn chế quyền đi lại hay demand xin phép trên các tuyến đường thủy quốc tế.
Về mặt quân sự, Mỹ có khả năng duy trì phong tỏa nhờ lực lượng hải quân mạnh, nhưng political trong nước đang tạo pressure lên ông Trump. Người dân ngày càng oppose chiến sự, trong khi bầu cử giữa kỳ đang đến gần. Dù Iran đã sẵn sàng đình chỉ hoạt động hạt nhân trong 5 năm – nhượng bộ đáng kể so với yêu cầu 20 năm của Mỹ – giới lãnh đạo Tehran vẫn coi chương trình hạt nhân là red line không thể thương lượng.
Hiện chưa bên nào tuyên bố chiến thắng rõ ràng. Iran chịu thiệt hại lớn nhưng vẫn trụ vững, trong khi Mỹ kiểm soát thế chủ động nhưng chưa đạt strategic dài hạn. Reuters đưa tin hai bên có thể nối lại đàm phán, nhưng conflict và đàm phán có thể tiếp diễn song song. Như chuyên gia nhận xét, cuộc chiến vẫn chưa đến hồi kết – và trust giữa các bên vẫn ở mức thấp nhất.
Phong tỏa thì có thể gây shortage thiếu hụt năng lượng toàn cầu, giá dầu tăng thì người dân mình cũng chịu ảnh hưởng theo.
Mỹ nói là vì hòa bình nhưng lại dùng biện pháp quân sự, nghe như hypocrisy sự đạo đức giả vậy.
Iran mất đòn bẩy nhưng sẽ không dễ khuất phục. Họ từng chịu cấm vận nhiều năm rồi, resilience khả năng chịu đựng rất cao.
Chuyện này ảnh hưởng trực tiếp đến Trung Quốc, mà Trung Quốc sẽ không ngồi yên. Căng thẳng có thể lan rộng.
Mỹ viện dẫn luật pháp quốc tế nhưng tự ý phong tỏa, vậy ai sẽ enforce thi hành luật nếu chính họ vi phạm?
Chiến thuật nhất thời có thể hiệu quả, nhưng thiếu diplomacy ngoại giao thì khó có hòa bình bền vững.