Chưa vội chi? Nhật Bản dè dặt trước ngân sách bổ sung giữa bão dầu và lạm phát
Giữa lúc tension tại Trung Đông leo thang và giá dầu mỏ tăng vọt, Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae vẫn kiên quyết rằng chưa cần thiết phải establish ngân sách bổ sung. Phát biểu trước quốc hội ngày 27/4, bà nhấn mạnh chính phủ hiện vẫn có đủ nguồn lực để duy trì các khoản trợ cấp nhiên liệu — một phần trong nỗ lực giữ vững đà phục hồi kinh tế. Tuy nhiên, bà cũng thừa nhận tình hình rất khó lường, đặc biệt khi eo biển Hormuz — tuyến vận chuyển dầu then chốt — có nguy cơ bị gián đoạn.
Trong bối cảnh đó, áp lực lên các nhà hoạch định chính sách ngày càng lớn. Nhật Bản, quốc gia phụ thuộc gần như hoàn toàn vào nhập khẩu năng lượng, đang phải đối mặt với hai challenge song hành: hỗ trợ nền kinh tế và kiềm chế lạm phát. Đồng yên suy yếu khiến giá hàng hóa nhập khẩu tăng, trong khi mức wage vẫn dậm chân tại chỗ — điều khiến người dân cảm nhận rõ rệt áp lực chi tiêu. Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) dự kiến sẽ giữ nguyên lãi suất vào cuối tháng, nhưng có thể thay đổi nếu cú sốc năng lượng kéo dài.
Hiện tại, chính phủ đang sử dụng khoảng 2 nghìn tỷ yên từ quỹ trợ cấp để bình ổn giá xăng dầu — một measure tạm thời nhưng tốn kém. Các nhà phân tích cảnh báo nguồn ngân sách này có thể cạn kiệt vào tháng 7 nếu xung đột không hạ nhiệt. Dù từng ủng hộ chính sách tài khóa nới lỏng, Thủ tướng Takaichi cam kết sẽ không tiếp tục ngân sách bổ sung mà thay vào đó gom chi tiêu vào ngân sách hàng năm, nhằm tránh làm trầm trọng thêm tình trạng tài chính công vốn đã mong manh.
Diễn biến tại Trung Đông không chỉ là vấn đề an ninh quốc tế mà còn là bài toán kinh tế cấp bách với Tokyo. Việc đóng cửa eo biển Hormuz có thể khiến Nhật Bản đối mặt với shortage dầu thô và các sản phẩm liên quan. Dù vậy, bà Takaichi khẳng định không có kế hoạch hạn chế hoạt động kinh tế. Thay vào đó, chính phủ sẽ monitor sát sao và hành động khi cần — một chiến lược phản ánh sự thận trọng giữa bối cảnh bất ổn toàn cầu. Với chi tiêu kỷ lục trong năm nay, chính sách tài khóa 'chủ động' của bà đang được thử thách nghiêm trọng.
Trong những năm gần đây, Nhật Bản đã nhiều lần sử dụng ngân sách bổ sung để đối phó với đại dịch hay chiến tranh Nga-Ukraine. Lần này, lựa chọn không kích hoạt quỹ mới cho thấy sự balance giữa hỗ trợ kinh tế và kiểm soát nợ công. Nhưng nếu căng thẳng kéo dài, áp lực sẽ buộc Tokyo phải reconsider cam kết này. Như một nhà phân tích nhận định: 'Đây không chỉ là câu chuyện về dầu, mà là về khả năng chống chịu của cả nền kinh tế.'
Chính phủ đang đánh cược rằng tình hình sẽ ổn định, nhưng nếu giá dầu tiếp tục tăng thì trợ cấp sẽ không đủ.
Tại sao không chuẩn bị sẵn ngân sách dự phòng? Chờ đến lúc khủng hoảng rồi mới hành động thì đã muộn.
Mình lo nhất là tiền lương không tăng mà giá cả thì leo thang. Sống kiểu gì đây?
Thủ tướng nói 'theo dõi sát sao', nghe quen quá. Bao giờ cũng là theo dõi, chứ ít khi thấy hành động proactive chủ động.
Việc giữ lãi suất ổn định là cần thiết để hỗ trợ doanh nghiệp, nhưng cũng dễ làm lạm phát tệ hơn.
Nếu Hormuz bị phong tỏa, không chỉ Nhật mà cả thế giới sẽ lao đao. Đây là rủi ro hệ thống.
Tự hỏi liệu người dân có cảm thấy an tâm khi biết ngân sách trợ cấp sắp cạn mà không có kế hoạch thay thế?
Chính sách không dùng ngân sách bổ sung nghe có vẻ kỷ luật tài khóa, nhưng cũng có thể là delay trì hoãn giải pháp.