Công nghiệp quốc phòng Ukraine bùng nổ: Từ thủ công đến đại nhảy vọt
Từ một ngành công nghiệp yếu kém và thiếu vốn vào năm 2022, công nghiệp defense Ukraine đã trải qua một transformation đáng kinh ngạc: từ những chiếc UAV thô sơ được chế tạo trong nhà đến một hệ sinh thái công nghệ quy mô lớn, chuyên nghiệp và thu hút đầu tư toàn cầu. Tại một sự kiện do Skadi Law tổ chức ở Kiev, Damien Magrou, đối tác quản lý của hãng, nhận định: "Thị trường đang trưởng thành – mọi thứ đều đi theo hướng đó". Điều này phản ánh rõ qua quy mô đầu tư tăng vọt và sự xuất hiện của các công ty lớn, chuyên nghiệp hơn.
Theo Trường Kinh tế Kyiv (KSE), giá trị ngành công nghệ defense Ukraine hiện đạt 6,8 tỷ USD, gấp sáu lần so với năm 2021. Số lượng công ty tư nhân trong lĩnh vực này đã tăng lên 1.200 – hơn gấp đôi so với năm 2023 – với năng lực sản xuất vũ khí trị giá 50 tỷ USD. Đáng chú ý, Ukraine đã sản xuất khoảng 4,5 triệu UAV, chủ yếu là loại FPV cỡ nhỏ, trong khi Mỹ chỉ lên kế hoạch sản xuất 300.000 chiếc trong hai năm tới. Thành quả này được thúc đẩy mạnh bởi các chương trình như nền tảng innovation Brave1, giúp các công ty như TAF Industries đạt sản lượng hơn 80.000 drone mỗi tháng.
Sự bùng nổ này không chỉ là sản xuất ồ ạt. Một xu hướng hợp nhất đang rõ nét: các công ty lớn mua lại hoặc sáp nhập các đơn vị nhỏ hơn, tạo ra những player lớn hơn, có khả năng thu hút đầu tư từ 20 triệu USD trở lên. Jan-Erik Saarinen, CEO của Double-Tap Investments, cho biết chỉ vài chục công ty thực sự sẵn sàng ra thị trường, và một số ít đang chiếm tới 80% sản lượng. Bộ Quốc phòng Ukraine cũng đang nỗ lực thu gọn 'vườn thú UAV' – loại bỏ các nhà cung cấp kém hiệu quả để tập trung vào chất lượng và efficiency – điều từng thấy ở nhiều quốc gia châu Âu.
Tuy nhiên, tăng trưởng đi kèm thách thức. Nhiều công ty phàn nàn về pressure lợi nhuận khi bị giới hạn tối đa 25% khi bán cho quân đội, và barrier xuất khẩu khiến họ khó mở rộng ra thị trường toàn cầu. Một doanh nghiệp giấu tên nói: "Chúng tôi không thể đầu tư vào research và phát triển nếu không được phép bán ra nước ngoài". Đồng thời, nguy cơ tập trung quá mức khiến ngành có nguy cơ trở thành 'vũng lầy tài phiệt', nơi quan hệ chính trị quan trọng hơn chất lượng sản phẩm.
Dù vậy, tín hiệu tích cực vẫn tiếp tục xuất hiện. Công ty trí tuệ nhân tạo Swarmer trở thành doanh nghiệp quốc phòng Ukraine đầu tiên lên sàn NASDAQ vào tháng 3, với cổ phiếu tăng hơn 48% sau ra mắt. Quỹ đầu tư mạo hiểm UA1, có sự tham gia của Reed Hastings – đồng sáng lập Netflix – đặt mục tiêu huy động 50 triệu USD để hỗ trợ đổi mới vũ khí. Terra Drone của Nhật cũng vừa đầu tư vào Amazing Drones của Ukraine. Các nhà đầu tư tin rằng sau chiến tranh, các kỹ sư Ukraine có thể shift từ công nghệ quân sự sang giải quyết các vấn đề dân sự – một transition đầy hứa hẹn.
Tăng trưởng nhanh thật, nhưng profit margin biên lợi nhuận chỉ 25% thì khó giữ chân nhân tài. Nếu không điều chỉnh, các công ty tốt sẽ chuyển sang đăng ký ở nước ngoài hết.
Thấy nhiều công ty Mỹ và Nhật đầu tư rồi, chứng tỏ công nghệ họ không phải dạng vừa. Niềm tin từ bên ngoài đang tăng, hy vọng Ukraine biết cách giữ lấy cơ hội này.
Chuyện 'vườn thú UAV' nghe buồn cười nhưng rất thật. Cứ có chiến tranh là nở ra hàng trăm công ty nhỏ, nhưng sau đó phải lọc lại. Tập trung là tất yếu, nhưng đừng để mất tính sáng tạo.
Swarmer lên NASDAQ là một milestone bước ngoặt lớn. Không phải ai cũng làm được điều đó trong thời chiến. Chúc mừng đội ngũ phát triển!
Mình lo là sau chiến tranh, các kỹ sư giỏi sẽ ra đi hết. Nếu không có incentive động lực rõ ràng, họ sẽ chọn làm việc ở nước ngoài thay vì ở lại xây dựng đất nước.
Công nghệ thì tốt, nhưng chính sách kìm hãm quá. Tại sao không cho phép xuất khẩu? Quyết định này đang làm chậm cả một ngành tiềm năng.