ฝุ่นกรุงเทพฯ ไม่ใช่แค่หมอก: ตรวจพบสารหนู-แคดเมียม เสี่ยงมะเร็งทุกชีวิต

ในกรุงเทพฯ ที่ทุกเช้าหมอกควันไม่ใช่สัญญาณของความงาม แต่คือwarning คำเตือนที่มองไม่เห็น — ฝุ่นละอองขนาดเล็กกว่า 2.5 ไมครอน หรือที่เรียกกันว่า PM2.5 กำลังเป็นภัยคุกคามเงียบที่แฝงโลหะหนักอย่างสารหนูและแคดเมียมซึ่งเป็นสารก่อมะเร็ง โดยงานวิจัยจากจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยชี้ชัดว่า ฝุ่นในพื้นที่กรุงเทพฯ และปริมณฑลไม่เพียงทำให้ตาแสบ ไอแห้ง หรือหายใจลำบาก แต่ยังก่อให้เกิดโรคเรื้อรังอย่างมะเร็งปอดโรคหัวใจ ไปจนถึงอัลไซเมอร์ ผ่านกลไกการอักเสบของเซลล์ที่สะสมจนกลายเป็นความผิดปกติของยีน

กลุ่มที่เสี่ยงที่สุดคือchildren เด็กเล็กที่อาจเกิดอาการหอบหืดหรือเลือดกำเดาไหล ขณะที่pregnant หญิงตั้งครรภ์เสี่ยงต่อการคลอดก่อนกำหนด และผู้สูงอายุอาจเผชิญกับภาวะหายใจลำบากจนถึงขั้นเป็นมะเร็ง พญ.ภัทราวลัย สิรินารา ย้ำว่า แม้ประเทศไทยจะปรับค่ามาตรฐานความปลอดภัยของฝุ่นจาก < 50 ลงมาเหลือ < 37.5 ไมโครกรัมต่อลูกบาศก์เมตรในปี 2566 แต่หากปรับให้เท่าเกณฑ์องค์การอนามัยโลกที่ < 15 ก็จะช่วยลดอัตราการเกิดมะเร็งได้ถึง 44% จึงเรียกร้องให้รัฐเร่งปรับมาตรฐานเพื่อปกป้องชีวิตประชาชนอย่างจริงจัง

ฝุ่น PM2.5 ในกรุงเทพฯ กว่า 50 เปอร์เซ็นต์มาจากการจราจร ตามมาด้วยโรงงานอุตสาหกรรมและการเผาไหม้ในพื้นที่รอบนอก รศ.ดร.ทรรศนีย์ เจตน์วิทยาชาญ อธิบายว่า ฝุ่นนี้แบ่งเป็นสองประเภท คือแบบปฐมภูมิจากกิจกรรมมนุษย์โดยตรง และแบบทุติยภูมิที่เกิดจากปฏิกิริยาเคมีในอากาศภายใต้สภาพอากาศที่ไม่เอื้อต่อการระบาย เช่น ลมเบา อุณหภูมิผกผัน และมวลอากาศเย็น ซึ่งในช่วงหน้าหนาว ฝุ่นจึงสะสมหนัก รศ.ดร.ศิริมา ปัญญาเมธีกุล ชี้ว่า การแก้ปัญหาต้องเริ่มจากsource การวิเคราะห์ต้นเหตุอย่างแม่นยำ ไม่ใช่การจัดการแบบกระจาย แต่ต้องบูรณาการข้ามหน่วยงาน พร้อมตั้งtarget ตัวชี้วัดที่ชัดเจนและกรอบเวลาที่โปร่งใส

ทางออกไม่ใช่แค่การบอกให้ใส่หน้ากาก N95 — แม้จะจำเป็นในวันที่ฝุ่นหนาแน่น — แต่ต้องมีalternatives ทางเลือกให้กับคนที่ต้องเผชิญ เช่น เกษตรกรที่เคยเผาพื้นที่เพาะปลูก หรือคนทำงานกลางแจ้ง รัฐต้องสร้างโครงสร้างพื้นฐานที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม เช่น ทางเดินเท้าและcycling เส้นทางจักรยานที่ปลอดภัย เพื่อให้ประชาชนเลือกเดินหรือปั่นแทนการขับรถ รศ.ดร.สุทธิรัตน์ กิตติพงษ์วิเศษ เน้นย้ำว่า ทุกคนต้องมีawareness ความตระหนักรู้และทักษะการอ่านข้อมูล (Data Literacy) เพื่อเตรียมตัวล่วงหน้า ขณะที่รัฐต้องสื่อสารข้อมูลอย่างต่อเนื่อง ไม่ใช่แค่ช่วงวิกฤต เพราะอากาศสะอาดไม่ใช่สิทธิของคนกรุงเพียงอย่างเดียว แต่คือสิทธิพื้นฐานของevery citizen ทุกคนในประเทศ