Văn bản, hội họp và căn bệnh hình thức trong hệ thống chính trị
Bệnh formality trong hệ thống chính trị không phải là vấn đề mới, nhưng vẫn tồn tại dai dẳng và gây nhiều concern . Dù Đảng và Nhà nước đã nhiều lần lên tiếng, chấn chỉnh, nhưng tình trạng paperwork chồng chéo, hội họp excessive , nội dung trùng lặp vẫn tiếp diễn ở nhiều nơi. Điều này không chỉ làm waste thời gian, nhân lực mà còn làm giảm hiệu lực, hiệu quả của bộ máy công quyền, ảnh hưởng trực tiếp đến public trust .
Theo đồng chí Tạ Văn Hạ, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, nguyên nhân sâu xa bắt nguồn từ tư duy làm việc vẫn còn coi trọng procedure hơn kết quả. Nhiều nơi tổ chức hội nghị không phải để giải quyết issue mà để thể hiện sự 'đầy đủ, sang trọng' trong quản lý. Khi việc hành chính bị hành chính hóa, mọi hoạt động đều nặng về hình thức, thì nguy cơ policy cách xa thực tiễn là rất lớn. Điều này khiến người dân và doanh nghiệp cảm thấy mệt mỏi khi phải đối diện với những requirement không cần thiết.
Hệ quả rõ rệt nhất là khoảng cách giữa decision và thực tiễn ngày càng rộng. Khi cán bộ dành phần lớn thời gian cho việc soạn thảo report , dự các cuộc họp dài dòng, họ ít có cơ hội xuống cơ sở, lắng nghe feedback thực tế. Kết quả là những resolution dù được ban hành đúng đắn lại khó đi vào cuộc sống. Như lời Bác Hồ từng cảnh báo từ năm 1947, bệnh ham chuộng hình thức, làm việc desk sẽ làm suy yếu bộ máy, làm xa rời dân.
Kết luận 226 của Ban Bí thư được xem là bước đi quyết liệt nhằm chấn chỉnh tình trạng này. Cốt lõi là xây dựng work culture thực chất, đề cao trách nhiệm cá nhân và hiệu quả công việc. Thay vì đánh giá cán bộ qua độ dày document hay số lượng cuộc họp, cần căn cứ vào progress , sản phẩm cụ thể và mức độ satisfaction của người dân. Việc số hóa quy trình cũng được kỳ vọng sẽ giảm đáng kể các cuộc họp không cần thiết.
Tuy nhiên, để loại bỏ căn bệnh này, cần sự quyết tâm từ cả hệ thống chính trị, không chỉ là chỉ đạo từ trên xuống. Phải đồng bộ giữa hoàn thiện thể chế, tăng cường discipline công vụ và cá thể hóa trách nhiệm. Như Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh: phải kiên quyết khắc phục tình trạng 'nói nhiều làm ít', 'nói không đi đôi với làm'. Mọi việc phải có người accountable đến cùng, không để xảy ra tình trạng 'cha chung không ai khóc'.
Cái gốc vẫn là cơ chế đánh giá. Nếu vẫn lấy số lượng meeting cuộc họp hay số trang báo cáo làm tiêu chí thì bệnh hình thức không bao giờ dứt.
Mỗi lần đi làm thủ tục hành chính là một lần thấy mệt. Cứ phải in đủ bộ, nộp nhiều nơi, trong khi thông tin hoàn toàn có thể chia sẻ qua digital system hệ thống số.
Đồng tình với việc đề cao trách nhiệm cá nhân. Chứ giờ cứ 'cùng nhau chịu trách nhiệm' là xong, rồi cuối cùng no one không ai chịu trách nhiệm cả.
Bác Hồ đã nói từ 1947 rồi, vậy mà đến giờ vẫn phải nhắc lại. Buồn thật. Thay đổi thật sự cần từ tư duy lãnh đạo.
Số hóa là cần, nhưng quan trọng hơn là thay đổi mentality tư duy làm việc. Nhiều nơi dùng phần mềm rồi mà vẫn yêu cầu ký giấy, scan nộp lại.
Hy vọng Kết luận 226 không chỉ là một văn bản nữa. Cần có monitoring giám sát thực tế và xử lý nghiêm những nơi cố tình làm hình thức.