Giảm hình phạt với người không vụ lợi: Hướng đi nhân văn hay lỗ hổng pháp lý?
Một mới đây đã làm dấy lên tranh luận trong giới pháp lý: Trung ương ra decision giảm responsibility và hình phạt với người phạm tội không có động cơ vụ lợi, nếu họ chủ động nộp lại tài sản và khắc phục hậu quả. Nghị quyết 04-NQ/TW do Tổng Bí thư Tô Lâm ký ban hành yêu cầu sửa đổi Bộ luật Hình sự để thể chế hóa chính sách này – một bước đi được xem là phù hợp với xu hướng tư pháp modern và nhân văn hơn.
Theo các chuyên gia, việc giảm hình phạt không phải là dung túng, mà là phản ánh đúng bản chất risk , động cơ và mức độ lỗi của người phạm tội. PGS-TS Trịnh Duy Thuyên nhấn mạnh, cần tránh biến chính sách thành cơ chế "chuộc lỗi bằng tài sản", vì một người có thể không vụ lợi cá nhân nhưng vẫn hành động vì lợi ích nhóm hay thành tích. Do đó, việc giảm nhẹ cần đi kèm điều kiện chặt chẽ: xem xét thời điểm khắc phục hậu quả, mức độ hoàn trả tài sản và tính chất public trust bị tổn hại.
TS-LS Nguyễn Thị Kim Vinh cho rằng hiện nay pháp luật chưa quy định rõ tỷ lệ phần trăm tài sản phải nộp lại để được giảm án, dẫn đến sự pressure và tùy nghi trong xét xử. Bà đề xuất cần có report hướng dẫn thống nhất từ Tòa án Tối cao để đảm bảo tính công bằng. Đồng thời, việc mở rộng hình phạt tiền thay vì tù giam đối với tội phạm kinh tế, chức vụ được xem là hợp lý, vì hình phạt tài chính đánh trực tiếp vào động cơ benefit và giúp nhà nước thu hồi tài sản nhanh chóng.
Luật sư Nguyễn Như Tuấn nhìn nhận, chính sách này thể hiện tinh thần nhân đạo: "change tích cực từ người phạm tội cần được ghi nhận". Câu nói dân gian "đánh kẻ chạy đi chứ không ai đánh kẻ chạy lại" cho thấy pháp luật nên khuyến khích sự ăn năn. Tuy nhiên, ông lưu ý, mức phạt tiền phải tương xứng với thiệt hại gây ra – cả về số tiền trốn thuế lẫn chi phí khắc phục hậu quả xã hội.
Dù được ủng hộ về mặt nguyên tắc, nhiều ý kiến lo ngại việc áp dụng thiếu minh bạch sẽ làm suy giảm impact răn đe của luật. Để chính sách thành công, cần một khung pháp lý rõ ràng, minh bạch và được giám sát chặt chẽ. Đây không chỉ là thay đổi về hình phạt, mà là một shift trong tư duy xử lý tội phạm – từ trừng trị sang giáo dục và phục hồi.
Mình ủng hộ hướng change thay đổi này, nhưng phải rõ ràng về điều kiện. Nếu không, dễ thành đặc quyền cho người có tiền.
Cần quy định cụ thể bao nhiêu % tài sản nộp lại thì giảm bao nhiêu năm tù. Thiếu report báo cáo hướng dẫn là thiếu công bằng.
Nghe thì hay nhưng sợ bị lạm dụng. Người nghèo không có tài sản để 'chuộc', còn người giàu thì cứ phạm tội rồi nộp tiền là xong?
Câu 'đánh kẻ chạy đi' rất đúng. Người biết nhận sai và khắc phục nên được ghi nhận. Đây là trust niềm tin vào sự thay đổi.
Giảm tù, tăng phạt tiền – hợp lý với tội kinh tế. Nhưng phải đảm bảo số tiền phạt đi vào ngân sách, không bị thất thoát thêm.
Cái khó là đánh giá 'động cơ vụ lợi'. Có người không lấy tiền, nhưng đổi lấy quyền lực hay sự bảo kê. Vẫn là risk rủi ro lớn cho xã hội.