Cảnh báo về quỹ văn hóa nghệ thuật và những thách thức trong triển khai năm 2026
Chiều 19.4, Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội đã tổ chức phiên họp toàn thể lần thứ 2 để thảo luận về dự thảo Nghị quyết phát triển văn hóa Việt Nam, trong đó plan thành lập fund văn hóa nghệ thuật nhận được nhiều attention . Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh, đại diện cơ quan soạn thảo, cho biết chủ trương này dựa trên cơ sở chính trị từ Nghị quyết 80-NQ/TW, nhưng mô hình public-private partnership vẫn là một bước đi mới, đặt ra nhiều risk pháp lý và quản lý.
Ủy ban đề nghị làm rõ governance , cách thức huy động vốn, tỷ lệ góp vốn giữa Nhà nước và khu vực tư nhân, cùng nguyên tắc phân chia responsibility và risk . Một trong những lo ngại lớn là việc thiếu quy định pháp lý hiện hành về loại fund đầu tư mạo hiểm, đặc biệt khi nó sử dụng vốn nhà nước. Nếu không có cơ chế legal exemption , các nhà quản lý có thể e ngại decision đầu tư vì sợ bị xử lý nếu dự án thất bại.
Đại biểu Hồ Đức Thắng chỉ rõ nghịch lý: một high-risk investment thì phải chấp nhận khả năng mất vốn, nhưng doanh nghiệp nhà nước lại bị ràng buộc bởi quy định capital preservation . Như vậy, dù tư duy về innovation là tích cực, việc triển khai có thể stall vì không ai dám take responsibility . Ông nhấn mạnh cần làm rõ loại quỹ này là sử dụng ngân sách hay ngoài ngân sách — vì điều đó ảnh hưởng trực tiếp đến đối tượng beneficiary .
Một luồng ý kiến khác, từ đại biểu Nguyễn Văn Cảnh và Thái Thị An Chung, đặt câu hỏi về sự cần thiết phải thành lập thêm một new . Hiện nay đã có các quy định về quỹ trong luật Điện ảnh và luật Di sản văn hóa. Việc lập thêm separate fund có thể dẫn đến fragmentation nguồn lực. Thay vì vậy, họ đề xuất tập trung vào các mục tiêu ưu tiên như cultural preservation phi lợi nhuận.
Đại biểu Đặng Thị Việt Nga cũng lưu ý rằng ở nhiều nước, cultural fund chủ yếu do tư nhân hoặc xã hội hóa. Trong khi Việt Nam đã chi ngân sách lớn cho các cơ quan nghệ thuật công lập, cần review hiệu quả trước khi tạo thêm bộ máy. Việc lập quỹ mới có thể làm tăng chi phí quản lý mà không impact thực chất đến sự phát triển của nền art quốc gia.
Cần minh bạch ngay từ đầu về nguồn vốn và cơ chế accountability giám sát, chứ không thể để đến lúc thất bại rồi mới xử lý người chịu trách nhiệm.
Nghe thì hay nhưng lại là thêm một bộ máy hành chính. Thà tăng funding tài trợ trực tiếp cho nghệ sĩ còn hiệu quả hơn.
Tôi lo là quỹ này sẽ lại rơi vào cảnh bureaucracy bề bộn thủ tục, rồi cuối cùng chỉ hỗ trợ được vài dự án 'an toàn', trong khi nghệ thuật cần sự mạo hiểm.
Chấp nhận rủi ro là điều kiện tiên quyết. Nếu không có legal protection bảo vệ pháp lý cho người ra quyết định, thì chẳng ai dám làm cả.
Thay vì lập quỹ mới, nên reform cải tổ các đơn vị công lập đang sử dụng ngân sách mà không hiệu quả.
Câu hỏi lớn nhất là: who benefits ai là người hưởng lợi? Nếu vẫn là nhóm nhỏ quen biết, thì tiền có đổ vào cũng không thay đổi được gì.