Từ người dùng đến người làm chủ: Học sinh Việt và cuộc chuyển mình công nghệ
Học sinh hào hứng tham gia một workshop về công nghệ tại hội thảo STEM – nơi khơi dậy khát vọng làm chủ công nghệ thay vì chỉ là người sử dụng thụ động. Trong không gian sôi động ấy, ông Lê Ngọc Tuấn – Giám đốc Trải nghiệm Công nghệ của FPT Schools – đặt ra một câu hỏi lớn: Liệu học sinh Việt Nam đã sẵn sàng để bước từ vai trò user sang trở thành owner công nghệ trong kỷ nguyên AI?
Trí tuệ nhân tạo (AI) đang thay đổi mọi mặt của giáo dục, và theo ông Tuấn, năm 2025 là milestone quan trọng khi Bộ GD&ĐT đưa AI và chuyển đổi số vào chương trình chính thức. Tuy nhiên, nguy cơ học sinh overuse AI ngày càng lớn, khiến việc rèn tư duy nghiên cứu trở nên cấp thiết. Với tư duy khoa học, học sinh có thể biến AI thành cộng sự, thay vì để bị điều khiển. Những dự án từng mất hàng chục năm nay đã có thể hoàn thành trong vài tuần – điều đó đòi hỏi một sự thay đổi tư duy toàn diện.
Năng lực cốt lõi trong thời đại AI không còn là ghi nhớ kiến thức, mà là khả năng identify vấn đề thực tế, đặt câu hỏi phản biện và evaluate thông tin. Học sinh cần học cách làm việc với AI như một “gia sư số”, biết yêu cầu dẫn chứng, kiểm chứng dữ liệu và không tin tưởng mù quáng. Phương pháp học tập qua dự án và quy trình kỹ sư giúp các em từ ý tưởng đến nguyên mẫu một cách hệ thống – biến lý thuyết thành sản phẩm có thật.
barrier lớn nhất hiện nay là lối dạy học thụ động, nơi học sinh quen tiếp nhận thay vì question . Để thay đổi, cần những phương pháp như Storyline – học qua câu hỏi lớn – hay học qua trò chơi thông qua các giải đấu robot. Triết lý Kiến tạo của GS. Seymour Papert – rằng học sinh học tốt nhất khi tự tay tạo ra sản phẩm – đang được hiện thực hóa qua các sân chơi như Stempetition hay maker space . Mục tiêu là để mọi học sinh, dù ở vùng cao hay thành thị, đều có thể debug và giải quyết vấn đề một cách chủ động.
Khung năng lực số do Bộ GD&ĐT ban hành năm 2025 gồm 5 trụ cột: thẩm định dữ liệu, cộng tác số, sáng tạo nội dung, an toàn số và problem solving . Đây là nền tảng để học sinh chuyển từ tiêu dùng công nghệ sang sáng tạo công nghệ. Nhưng thành công thực sự nằm ở việc xây dựng một cộng đồng học tập nơi học sinh tự dẫn dắt nhau. Như ông Tuấn nhấn mạnh: giáo viên không cần biết mọi thứ – điều quan trọng là khơi gợi sự curiosity , để học sinh trở thành những tiên phong thực sự trong kỷ nguyên số.
Mình thấy workshop kiểu này cần nhân rộng. Học sinh không nên chỉ học lý thuyết trên lớp.
AI phát triển nhanh quá, nhưng nếu không dạy cách evaluate đánh giá thông tin thì dễ bị sai lệch dữ liệu.
Phương pháp Kiến tạo của Papert đúng là cách học hiệu quả nhất – làm là hiểu.
Vấn đề là nhiều trường chưa có điều kiện để xây maker space không gian sáng tạo, nhất là ở vùng sâu vùng xa.
Thay vì cấm AI, hãy dạy học sinh dùng nó như một công cụ, không phải cái máy trả lời tất cả.
Mình lo là nhiều phụ huynh vẫn chỉ quan tâm đến điểm số, chứ không thấy giá trị của học tập dự án.
Nếu học sinh biết debug sửa lỗi từ nhỏ, sau này làm nghề gì cũng sẽ kiên trì và logic hơn.
Cần thêm nhiều sân chơi công bằng để khuyến khích sáng tạo thật, không phải sản phẩm sao chép.