Sản xuất tăng vọt: Tín hiệu phục hồi hay chỉ là cơn hoảng loạn trước bão?

Trong khi các nhà máy từ Texas đến Tokyo đều ghi nhận production sản xuất tăng mạnh, động lực thực sự lại đến không từ nhu cầu thị trường, mà từ nỗi fear lo sợ về gián đoạn. Dữ liệu PMI toàn cầu tháng 4 tăng vọt, với Mỹ lên 52,0 và Nhật Bản ghi nhận đà tăng mạnh nhất hơn 12 năm. Nhưng đà tăng này không phản ánh đà phục hồi bền vững — mà là hệ quả của một làn sóng mua inventory hàng tồn kho ồ ạt, khi doanh nghiệp đổ xô đặt đơn hàng 'khẩn cấp' để đối phó với xung đột Trung Đông. Eo biển Hormuz bị phong tỏa đã chặn dòng vận chuyển dầu, khí đốt và nguyên liệu sản xuất chip, khiến các công ty phải hành động nhanh như thể thời crisis khủng hoảng đã đến.

Tại châu Âu, diễn biến trái chiều phơi bày sự phân mảnh trong nền kinh tế. Trong khi sản xuất Pháp và khu vực eurozone ghi nhận mức tăng tích cực nhất trong gần bốn năm, PMI tổng hợp của eurozone lại trượt xuống 48,6 — mức thấp nhất 17 tháng. Đức, đầu tàu kinh tế, chìm trong suy thoái dịch vụ và sản xuất chậm lại. Chuyên gia kinh tế Andrew Kenningham của Capital Economics thừa nhận: "Tác động từ xung đột Iran có thể lớn hơn những gì chúng tôi dự kiến." Sự thiếu chắc chắn này khiến doanh nghiệp không dám hire tuyển dụng hay invest đầu tư dài hạn, dù các chỉ số ngắn hạn có vẻ sáng sủa.

Bản chất tạm thời của đà tăng được chính S&P Global cảnh báo: các doanh nghiệp đang hành động vì bất ổn, không phải vì triển vọng tích cực. Ông Chris Williamson, chuyên gia kinh tế trưởng tại S&P Global Market Intelligence, cho biết nhiều đơn hàng được mô tả là 'mua hoảng loạn'. Nhu cầu thực tế, theo khảo sát ISM, đang đi 'sai hướng'. Susan Spence, Chủ tịch ISM, nhấn mạnh: "Nếu điều đó tiếp diễn, đà mở rộng sẽ đảo chiều." Các công ty cũng đang chuyển costs chi phí tăng lên cho người tiêu dùng — áp lực mà các ngân hàng trung ương sẽ phải cân nhắc kỹ khi điều chỉnh policy chính sách tiền tệ.

Trên bình diện toàn cầu, các tổ chức đang điều chỉnh forecast dự báo tăng trưởng xuống. IMF giảm dự báo tăng trưởng 2026 từ 3,4% xuống còn 3,1%, đồng thời nâng lạm phát toàn cầu lên 4,4%. Trong kịch bản xấu nhất, tăng trưởng có thể rơi xuống 2% với lạm phát vượt 6%. UNCTAD cảnh báo thương mại hàng hóa thế giới có thể giảm từ 4,7% năm 2025 xuống chỉ còn 1,5–2,5% trong năm nay. Sự gián đoạn nguồn cung phân bón đe dọa vụ gieo trồng, đẩy thêm 9,1 triệu người ở châu Á vào nguy cơ mất an ninh lương thực. PMI tháng 4 có thể là tín hiệu tăng trưởng, nhưng cũng có thể chỉ là tiếng vọng của nỗi sợ — một chấm nhất thời trước khi cơn bão kinh tế ập đến.

Câu hỏi lớn hiện nay không phải là sản xuất có đang tăng hay không — mà là liệu đà tăng đó có sustain bền vững hay không. Khi tâm lý lo sợ lắng xuống, các đơn hàng 'khẩn cấp' sẽ dừng lại, và các nhà máy có thể phải đối mặt với tồn kho dư thừa. Ngân hàng trung ương đang đứng trước lựa chọn khó khăn: kiềm chế lạm phát do chi phí đẩy, hay hỗ trợ nền kinh tế đang chậm lại. Như IMF nhận định, mọi kịch bản hiện nay đều dẫn đến giá cao và tăng trưởng thấp — một thời kỳ tăng trưởng đình trệ mà thế giới từng cố quên.