Waarom de winnaars al vaststaan: de prijs van technologische neutraliteit

Toen prognosis groeiprognoses nog optimistisch waren, leek Duitsland eindelijk op weg naar een duurzame economische impuls. Maar nu die cijfers opnieuw dalen – van 1,3 naar 0,5 procent growth groeiprognose – komt een diepere paradox aan het licht. Minister Katherina Reiche beloofde lagere energieprijzen door terug te keren naar gas en olie, juist op het moment dat geopolitieke shocks externe schokken, zoals de oorlog in Iran, de wereldwijde energiemarkt ontwrichten. Haar beleid maakt het land niet sterker, maar kwetsbaarder. Want terwijl wind en zon niet duurder worden door raketten, stijgen fossiele brandstofprijzen meteen – en met hen de kosten voor consumenten en bedrijven. Het is een wrange structurele ironie: meer afhankelijkheid in naam van veerkracht.

De winnaars zijn snel genoemd: grote energy energiebedrijven en netbeheerders die profiteren van gecentraliseerde modellen, overheidsopdrachten en regulated gereguleerde rendementen. RWE en E.ON zien hun invloed groeien, ook via het door hen medegefinancierde instituut dat de energietransitie moet beoordelen – een institutioneel probleem dat de grens tussen beleid en lobby vervaagt. Ondertussen lijden small kleine en middelgrote ondernemingen onder planningsonzekerheid. Zij, de installateurs, dakdekkers en lokale projectontwikkelaars, creëerden meer dan 372.500 banen in de energietransitie – banen die nu in gevaar zijn door delays vertragingen en subsidy subsidies die vooral naar grote spelers stromen.

De term neutrality technologische neutraliteit, vaak gepresenteerd als marktliberaal en eerlijk, blijkt in de praktijk een dekmantel. Want waar is de fair gelijke kansen voor hernieuwbare energie als miljarden stromen naar nieuwe gascentrales? De strategie van 10 gigawatt, al afgesproken met Brussel, werd opnieuw onderzocht – wat leidde tot bureaucratische vertragingen en uiteindelijk maar 12 gigawatt. Geen sprake van efficiëntie, wel van overheidsinterventie ten gunste van fossiel. En terwijl kleine bedrijven klagen over representation onvoldoende vertegenwoordiging, hebben grote lobby’s zoals de BDEW en VKU directe toegang tot het ministerie. Het verschil? Organisatiekracht versus gefragmenteerde belangen.

De structurele onbalans is duidelijk: voordelen geconcentreerd bij weinigen, kosten verspreid over velen. Reiche’s verleden als executive topmanager bij Westenergie, een bedrijf met uitgebreide gasbelangen, voedt de verdenking dat haar beleid voortvloeit uit netwerken, niet uit objectieve analyse. Ze ontkent banden met de gaslobby, maar feiten – zoals het bestaan van Westnetz GmbH – zijn in tegenspraak met die bewering. Het gaat niet om persoonlijke corruptie, maar om een systeem waarin interests belangen van fossiele bedrijven automatisch worden vertaald naar policy beleid. En terwijl de klimaatcrisis wacht, verliest Duitsland tijd, investeringen en vertrouwen – precies wat de markt nu het hardst nodig heeft.

Wat had het kunnen zijn? Een versnelde expansion uitbreiding van het elektriciteitsnet, vereenvoudigde vergunningen, slimmere opslag en een echte industriële elektriciteitsprijs. Geen terugkeer, maar verdieping van de energietransitie. Modelberekeningen wijzen op 157.000 extra banen tegen 2030 – een signal signaal van marktdemand. Maar zonder stability stabiele randvoorwaarden blijft dat een verspilde kans. Reiche hoeft niet slecht te zijn om verkeerd te zijn voor dit moment. Ze is een product van een wereldbeeld waarin fossiel normaal is. En zolang dat het agenda van het ministerie bepaalt, betaalt Duitsland de prijs – in kwetsbaarheid, kosten en missed gemiste toekomst.