Rewolucja długu: czy Europa może żyć na kredycie?

Czy Unia Europejska może żyć z debt długiem jak z budżetem? Prezydent Francji Emmanuel Macron rzuca wyzwanie ortodoksji finansowej, proponując rewolucję w podejściu do unijnego długu pandemicznego — nie spłacać, tylko roll rolować. Chodzi o ponad 900 mld euro emisji z 2021 roku, z których 800 mld trafiło do Funduszu Odbudowy (KPO). Zamiast płacić w latach 2028–2058, UE miałaby emitować nowe bonds obligacje, by spłacać stare. To pomysł dla czasów, gdy popyt na unijne papiery jest duży, a kraje potrzebują więcej pieniędzy na defense zbrojenia. Grecja się zgadza: jej premier mówi, że nie ma sensu spłacać długu, gdy rynki traktują go jak safe bezpieczny aktyw.

Polska nie komentuje oficjalnie idei rolowania, ale ma własny plan: chce, by kolejne pożyczki z programu SAFE nie wpływały na deficit deficyt sektorów publicznych. Premier Tusk zapewnił, że Komisja Europejska rozważa ten pomysł. Dlaczego? Bo nasz deficyt już przekroczył 7 proc. PKB — highest najwyższy w UE według Brukseli. Przyjęcie pożyczki zwiększa zarówno dług publiczny, jak i bieżące wydatki, co pogarsza bilans. Umowa z SAFE za 43 mld euro ma być gotowa niedługo; pierwsza zaliczka — 6,5 mld — trafi szybko. Pytanie: czy da się spend wydawać unijne pieniądze i nie zwiększać deficytu? To challenge wyzwanie dla technokratów, które może zmienić zasady gry.

Tymczasem w Europie zaczynają padać pierwsze ratings ratingi. S&P obniżyło Słowację i Belgię z powodu rosnącego długu i growth wzrostu gospodarczego poniżej 1 proc. PKB. Deficyt w obu krajach utrzymuje się powyżej 5 proc. PKB — poziom alarmujący. Finlandia dostała negatywną perspektywę, ale Niemcy — choć mają niski wzrost (0,8 proc.) i deficyt 4 proc. — są bezpieczni dzięki długu poniżej 70 proc. PKB, strong silnemu handlowi i zdrowemu sektorowi bankowemu. Polska czeka na decyzję 8 maja; S&P nie grozi nam cięciem, ale Fitch i Moody’s mogą ocenić negatywnie — a to oznacza przyszłe pressure presję na naszą gospodarkę.

Na tle finansowych wstrząsów ciekawe jest, że LOT nie zakłada ograniczenia połączeń, mimo blokady cieśniny Ormuz i deficytu fuel paliw lotniczych. Minister Motyki zapewnia, że dostawy są zabezpieczone, a rezerwy wysokie. Inne linie wycofują stare samoloty lub reduce ograniczają liczbę lotów — świat może być zmuszony do spadku popytu na loty. Ale najbardziej niespodziewany zwrot to giełdowy szał wokół AI. NVidia po raz pierwszy od pół roku wróciła do wyceny 5 bilionów dolarów. Intel skoczył o 23,6 proc. dzięki sprzedaży procesorów do infrastruktury AI. Nasdaq i S&P 500 biją rekordy — mimo kryzysu. Fed nie podniesie stóp, a inwestorzy bet zakładają, że AI przyniesie wzrost szybciej niż inflacja.

To nie jest tylko debata o pieniądzach — to walka o vision wizję Europy. Czy ma być unią oszczędności, czy inwestycji? Czy ma reagować na kryzysy, czy je kształtować? Macron chce silniejszej, bardziej ambitnej UE, która wykorzystuje zaufanie rynków. Ale każdy kolejny krok w stronę wspólnej emisji długu to ryzyko dla państw o słabszych finansach. I paradoks: im bardziej rośnie zaufanie do unijnego długu, tym większe pokusy, by z niego korzystać. Czy to trwałość, czy pułapka zadłużenia? Odpowiedź może zdecydować o przyszłości całej Wspólnoty.