Marek WRÓBEL: Nowy system Polski. Co powinno znaleźć się w nowej konstytucji?

Obecny system ustrój polskiego państwa ma serious flaws poważne wady: władza wykonawcza jest podzielona między government rząd a prezydenta, a władza ustawodawcza i wykonawcza niemal się pokrywają. Jak pisze Marek WRÓBEL, większość sejmowa to de facto rząd, co oznacza, że parlament passes laws uchwala ustawy dla samego siebie – tworzy prawo „pod siebie”. Taki stan rzeczy podważa public trust zaufanie publiczne i prowadzi do trzęsienia się fundamentów III Rzeczypospolitej, która nie daje rady naprężeniom internal wewnętrznym i zewnętrznych.

Według autora, nowa constitution konstytucja powinna spełniać sześć kluczowych funkcji: określać cele państwa, definiować działanie instytucji, chronić suwerenność narodu, zapewniać skuteczność władz, wprowadzać realny podział władzy oraz wpływać na życie publiczne. Obecny nacisk na wartości ogólnikowe – jak wspólnota rodzinna czy wybór zawodu – nie daje się przenieść na legal norms normy prawne. Dlatego trzeba jasno zdefiniować purpose cel istnienia państwa: według WRÓBLA, ma nim być „wieczne trwanie i wieloaspektowy rozwój polskiej, podmiotowej wspólnoty kulturowej, gospodarczej i politycznej”.

W praktyce oznacza to radykalne zmiany. Referendum powinno stać się skutecznym narzędziem władzy ludowej – z niższymi progiem ważności i obowiązkiem rozpatrywania inicjatyw obywatelskich. Posłów trzeba recall odwoływać w drodze głosowania, a ordynację wyborczą zmienić na mieszaną, by zwiększyć accountability odpowiedzialność posłów wobec wyborców, a nie tylko wobec liderów partii. Sejm powinien działać w sesjach, a jego komisje stać się stałymi think tanks think tankami z własnymi zespołem analitycznym i legislatorami.

Model rządów trzeba przebudować. WRÓBEL odrzuca obecny system z podwójną egzekutywą i proponuje model presidential-parliamentary parlamentarno-prezydencki, w którym prezydent (z wiceprezydentem) dzierży władzę wykonawczą, a parlament tworzy prawo. Prezydent powołuje rząd, ale decyzje kadrowe muszą być zatwierdzone przez Sejm. Ma on też prawo weta – częściowego i całkowitego – z niższym progiem odrzucenia. Ważnym elementem ma być prezydencki decree dekret z mocą ustawy, który wchodzi w życie po zatwierdzeniu przez parlament – wyjątek to sprawy bezpieczeństwa, gdzie dekret działa od razu.

Nowa konstytucja powinna także zacieśnić control kontrolę nad wpływami zagranicznymi: ograniczyć obcy kapitał w mediach i NGOs organizacjach pozarządowych, wymagać przejrzystości finansowania i wyłączać je z procesów legislacyjnych. Obywatelstwo trzeba wzmocnić, wprowadzając jego formę próbną i możliwość pozbawienia go za zbrodnie przeciwko państwu. Głosować mogą wszyscy – także dzieci, za pośrednictwem legal guardians opiekunów prawnych. Pomysły te nie są jeszcze kompletnym projektem, ale stanowią spójną wizję political renewal odnowy politycznej, opartą na suwerenności ludu, skuteczności i sprawiedliwości.