Kentler Suskun: Sessizliğe Dönüştürülen Söz Hakkı

politics Siyaset, hızlı düşünmeyi ve decision doğru kararları zamanında alabilmeyi gerektirir. Çünkü siyaset, özünde bir problem sorun çözme sanatıdır. Eğer siyaset sürekli crisis bunalım ve çatışma ortamlarını yönetmeye sıkışmışsa, burada bir tıkanma var demektir. Bu durumda doğru kararlar ya hiç taken alınamamakta ya da gecikmektedir. Bugün yaşadığımız çağın en derin sorunlarından biri yalnızlıktır. Milyonlarca insanın bir arada yaşadığı kentlerde bu denli yoğun bir yalnızlığın ortaya çıkması tesadüf değildir. Bu durum yalnızca bireysel değil; aynı zamanda political siyasal ve toplumsal bir sorunu gösterir.

Moda sahilinde dolgu alan üzerine yapılmak istenen 35 bin metrekarelik cami projesinin yeniden gündeme gelmesi de bu bağlamda değerlendirilmelidir. Tartışma, “Gereksinim var mı yok mu” eksenine sıkıştırılmaktadır. Oysa sorun bundan çok daha derindir. Ekonomik crisis bunalımın derinleştiği, dünyanın savaşlarla sarsıldığı ve muhalefet yönetimindeki belediyelere yönelik pressure baskıların arttığı bir dönemde; 20 bin kişi kapasiteli bir cami ve altında devasa bir otopark projesinin gündeme getirilmesi dikkat çekicidir. Bu gerçek bir worship ibadet gereksiniminin sonucu mudur, yoksa din üzerinden yeni bir tartışma alanı açılarak asıl sorunların üzeri mi örtülmektedir?

İstanbul’un dolgu alanlarla tanışması, Bedrettin Dalan dönemine uzanır. Sahil yolları büyük ölçüde dolgu alanlar üzerine yapılmıştır. Sonraki yönetimler de “park” ve “kamusal alan” gerektiğini öne sürerek bu politikayı sürdürmüştür. Ancak bu süreçte doğanın dengesi bozulmuş, kent giderek concrete betona teslim edilmiştir. Dolgu alanlara yönelik karşı çıkışlar yıllarca dile getirildi. Kent savunucuları, meslek odaları ve eylemciler bu alanların ekolojik ve kamusal değerine dikkat çekti. Buna karşın dolguların yapılması sürdürüldü; kent, adım adım sermayenin ve profit rantın alanına dönüştü.

Moda’daki cami projesi de bu sürecin bir parçasıdır. 2018 yılında ruhsatlandırılan proje, açılan davalar sonucunda iptal edildi. Ancak daha sonra alınan kararlarla yeniden gündeme taşındı ve süreç ilerletildi. Dikkat çekici olan, İBB yönetiminin iktidardan muhalefete geçmesine karşın muhalefetin de yerel yönetimde benzer bir tutum sergilemesi ve mahkemenin iptal kararına karşı appeal istinaf yoluna giderek 35 bin metrekarelik inşaatın sürmesi yönünde bir tutum almasıdır. Burada asıl sorun, bir caminin yapılıp yapılmaması değil. Asıl sorun, kentte yaşayan insanların voice söz hakkının giderek ortadan kalkmasıdır.

Bugün kentler suskundur. Çünkü onları savunması gereken mekanizmalar zayıflamış; kentler, o kentlerde yaşayan milyonlarla birlikte yalnız bırakılmıştır. Sermaye, siyaseti belirleyen başlıca güç olmuş; kamusal alan giderek shrinking daralmıştır. Moda’daki cami tartışması artık bir yapı sorunu olmaktan çıkmış; tarafların kendi siyasal hedeflerini öne çıkardığı bir zemine dönüşmüştür. Bu nedenle tartışmanın özü, caminin yapılıp yapılmaması değil; kentin nasıl ve kimler tarafından managed yönetildiği sorusudur. Çünkü konu bir yapı değil, bir anlayıştır. Ve bu anlayış, kente değil, ranta odaklanmaktadır.