Kinh tế Iran bên bờ vực: Khi đồng rial rơi tự do và 2 triệu việc làm bốc hơi

Kinh tế economy Iran đang ở trong tình trạng báo động, như một cỗ máy già cỗi bị dồn ép dưới hàng loạt cú sốc liên tiếp. Từ tháng 2, khoảng 2 triệu việc làm đã bốc hơi, theo xác nhận từ Thứ trưởng Lao động Gholamhossein Mohammadi. Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) dự báo mức suy giảm 6,1% trong năm nay, với viễn cảnh phục hồi không thể xảy ra trước 2027. Đồng rial mất giá nghiêm trọng, lạm phát thực phẩm vọt lên 105% vào tháng 2, và chính phủ ước tính thiệt hại từ xung đột đã chạm ngưỡng 270 tỷ USD — con số đủ để khiến bất kỳ nền kinh tế nào cũng phải oằn mình.

Giới phân tích nhận định, Iran không còn lạ gì với sanctions lệnh trừng phạt, từng vượt qua những giai đoạn khó khăn tương tự vào 2012 và 2018 nhờ điều chỉnh trade thương mại, đa dạng hóa đối tác và sử dụng các kênh phi chính thức. Giáo sư Mohammad Farzanegan nhấn mạnh khả năng thích ứng và sức chống chịu của nền kinh tế Iran, nhưng cũng cảnh báo: cú sốc hiện tại không chỉ đến từ trừng phạt, mà còn từ chiến sự, thiệt hại infrastructure hạ tầng và gián đoạn Internet — một tổ hợp phức tạp hơn nhiều so với quá khứ.

Việc tái thiết hàng loạt airport sân bay, bridge cầu, road đường và nhà máy đòi hỏi ngân sách khổng lồ, nhưng Iran lại bước vào giai đoạn này với limited dư địa tài chính rất hạn chế. Theo chuyên gia Alex Vatanka, nước này khó lòng kỳ vọng vào sự hỗ trợ từ cộng đồng quốc tế. Thậm chí để tiếp cận international vốn, technology công nghệ và investment đầu tư nước ngoài, Iran cần nới lỏng các lệnh trừng phạt — điều vẫn chưa xuất hiện trên bàn đàm phán. Tài trợ cho tái thiết, do đó, là bài toán gần như bế tắc.

Phong tỏa cảng biển do Tổng thống Trump áp đặt đã làm gián đoạn revenue nguồn thu chính của Iran, nơi hơn 90% thương mại đi qua eo biển. Chuyên gia Jason Tuvey cảnh báo Iran có thể mất đến 70% doanh thu xuất khẩu. Dầu mỏ — xương sống kinh tế — đang bị tổn thương, dù Iran từng chứng minh khả năng chuyển hướng qua các kênh thay thế. Nhưng như chuyên gia Jamie Ingram nhận xét: storage lưu trữ có thể là giải pháp tạm thời, chứ không thể thay thế mãi mãi cho một hệ thống export xuất khẩu toàn diện bị đình trệ.