Chế định luật sư công: Không nên chỉ là “người của Nhà nước”

Sau Kết luận số 23-KL/TW của Bộ Chính trị, việc thí điểm policy chế định luật sư công (LSC) đang được đẩy nhanh khi dự thảo nghị quyết trình Quốc hội tại kỳ họp thứ nhất. Dù chủ trương đã rõ, nhiều issue vấn đề thực tiễn vẫn bỏ ngỏ — từ cách hiểu về vai trò LSC đến bài toán resource nguồn nhân lực, operation cơ chế vận hành và tính khả thi khi triển khai. Bà Ung Thị Xuân Hương, nguyên Chánh án TAND TPHCM, nhấn mạnh: mô hình cần được thiết kế linh hoạt để vừa bảo vệ public interest lợi ích công, vừa thu hút nhân tài pháp lý.

Theo bà Hương, LSC khác biệt rõ rệt với private lawyer luật sư tư – những người hành nghề độc lập, nhận thù lao từ khách hàng. LSC là cán bộ, công chức, sĩ quan hoặc nhân sự trong doanh nghiệp nhà nước được cấp chứng chỉ hành nghề và hưởng salary lương từ ngân sách. Họ hoạt động trong hệ thống nhà nước, trực tiếp tham gia tư vấn pháp lý cho các dự án, quản lý nhà nước, hay các dispute tranh chấp quốc tế về đầu tư, thương mại, sở hữu trí tuệ. Như vậy, LSC không chỉ là người thực thi, mà là advisor tư vấn chiến lược giúp giảm risk rủi ro pháp lý ngay từ đầu.

Mặc dù các cơ quan đã có bộ phận pháp chế, song chức năng của họ chủ yếu tập trung vào xây dựng và hệ thống hóa văn bản pháp luật. Trong khi đó, các hoạt động quản lý và kinh doanh nhà nước ngày càng phát sinh nhiều legal challenge thách thức pháp lý — từ khiếu kiện trong nước đến tranh chấp đầu tư quốc tế. Hiện nay, việc thuê luật sư tư cho các vụ kiện này thường thiếu financial mechanism cơ chế tài chính rõ ràng, dẫn đến chậm trễ và giảm hiệu quả. Chế định LSC vì thế được xem là giải pháp nhằm tạo ra đội ngũ chuyên trách, bảo vệ state interest lợi ích Nhà nước một cách bài bản và chủ động.

Tuy nhiên, nếu quy định LSC chỉ tuyển từ khu vực nhà nước và cấm hành nghề bên ngoài, talent pool nguồn nhân lực có thể bị thu hẹp. Bà Hương cho rằng nên mở rộng định nghĩa, cho phép thuê các expert chuyên gia pháp lý uy tín từ bên ngoài khi cần. Cơ chế 'mở' này giúp Nhà nước tiếp cận top-tier luật sư giỏi phù hợp với từng vụ việc, đồng thời thúc đẩy accountability trách nhiệm giải trình và minh bạch trong ra quyết định.

Người dân sẽ cảm nhận lợi ích từ LSC qua việc các public project dự án công được tư vấn kỹ lưỡng, giảm sai sót pháp lý và tránh prolonged dispute khiếu kiện kéo dài. Khi các quyết định hành chính được hỗ trợ bởi đội ngũ pháp lý chuyên nghiệp, quyền lợi cá nhân được bảo vệ tốt hơn và public trust niềm tin vào pháp luật cũng được củng cố. Đây không chỉ là cải cách hành chính, mà còn là bước đi có long-term impact tác động lâu dài đến môi trường đầu tư và governance chất lượng quản trị công.