Sửa Nghị định 168: Tăng mức phạt có phải cách tốt nhất?
Dự thảo sửa đổi Nghị định 168/2024 về xử phạt giao thông đang làm dấy lên một cuộc tranh luận không chỉ về policy , mà còn về cost mà người dân phải gánh. Dù mục tiêu tăng cường safety giao thông là cần thiết, câu hỏi then chốt là: liệu tăng tiền phạt có phải là solution hiệu quả nhất, hay chỉ là cách nhanh nhất để cơ quan quản lý đạt target ?
Nghị định 168 ban đầu đã tạo ra một cú shift rõ rệt trong ý thức người tham gia giao thông. Lỗi vượt đèn đỏ giờ đây bị phạt tới 6 triệu đồng với xe máy và 20 triệu đồng với ô tô — một deterrent tài chính mạnh. Nhưng khi một lỗi nhỏ có thể làm disrupt ngân sách cả gia đình trong nhiều tháng, thì impact của nó vượt xa khỏi phạm vi xử phạt, trở thành một cú shock kinh tế đối với nhiều hộ lao động.
So sánh quốc tế cho thấy mức phạt ở Việt Nam hiện cao hơn nhiều nước có thu nhập bình quân tương đương hoặc cao hơn. Tại Thái Lan, phạt vượt đèn đỏ chỉ khoảng 3 triệu đồng; ở Mỹ, mức trung bình chưa tới 4 triệu đồng. Trong khi đó, thu nhập bình quân cả nước năm 2025 chỉ đạt 8,4 triệu đồng/tháng. Một mức phạt 37,5 triệu đồng — giới hạn xử phạt cấp xã — tương đương hơn 4 tháng thu nhập trung bình. Điều này đặt ra nghi vấn về sự balance giữa enforcement và affordability của người dân, đặc biệt trong khu vực phi chính thức chiếm hơn 63% lực lượng lao động.
Dư luận cũng phản ứng mạnh: 86% trong số hơn 7.000 người tham gia khảo sát cho rằng mức phạt là excessive . Điều này cho thấy public trust vào tính công bằng của chính sách đang bị thử thách. Nếu người dân cảm thấy bị penalized thay vì được hướng dẫn, họ có thể mất motivation tuân thủ lâu dài. Một chính sách hiệu quả cần kết hợp giữa răn đe và hỗ trợ — như cải thiện biển báo, minh bạch camera, và hệ thống phản hồi nhanh — chứ không chỉ dựa vào fines .
Cuối cùng, sửa Nghị định 168 không chỉ là vấn đề pháp lý, mà là bài toán governance công với áp lực tài khóa và xã hội. Nếu không tính toán kỹ lưỡng, việc tăng phạt có thể tạo revenue ngắn hạn cho ngân sách, nhưng lại làm sâu sắc thêm inequality và làm suy yếu compliance trong tuân thủ pháp luật. Người dân không cần thêm pressure , mà cần một hệ thống giao thông minh bạch, dễ hiểu và công bằng hơn.
Một lỗi giao thông mà phạt vài chục triệu, trong khi thu nhập trung bình chưa tới 10 triệu/tháng, thì rõ ràng là unfair bất công rồi. Cái này không còn là răn đe, mà là crisis khủng hoảng tài chính cho người lao động.
Nhà nước cứ nói là để nâng cao awareness ý thức, nhưng sao không thấy đầu tư vào cải thiện hạ tầng? Đường xấu, đèn nhấp nháy, biển báo mờ — rồi lại phạt nặng. Nhìn cứ như là đang tìm cách collect thu tiền hơn là đảm bảo an toàn.
Shipper chúng tôi chạy xe cả ngày, một lỗi nhỏ cũng có thể bị phạt 5-7 triệu. Thế là mất cả tuần income thu nhập. Nếu bị trừ điểm, giữ bằng, thì còn mất luôn công ăn việc làm. Chính sách này đang vô tình harm gây hại đến người lao động nghèo.
Ở nước ngoài họ phạt thấp hơn mà người ta vẫn chấp hành tốt. Vì sao? Vì họ có transparency minh bạch và consistency nhất quán. Ở ta, phạt cao nhưng xử lý còn tùy tiện, nên người dân không tin, càng phạt nặng càng oán giận.
Tăng phạt chỉ là giải pháp tạm thời. Muốn thay đổi hành vi, phải kết hợp giáo dục, công nghệ và design thiết kế đô thị. Đừng biến người dân thành nguồn revenue doanh thu cho ngân sách địa phương.
Câu hỏi cần đặt ra: Mục tiêu của chính sách là giảm tai nạn hay tăng budget ngân sách? Nếu không trả lời rõ, thì dù có sửa nghị định bao nhiêu lần, public support sự ủng hộ của dân cũng không bao giờ đến.