Tổng thống Trump giải tán toàn bộ hội đồng khoa học: Khoa học hay chính trị?
Trong một động thái gây chấn động làng khoa học Mỹ, toàn bộ 22 thành viên council — cơ quan tư vấn độc lập cho Nhà Trắng và Quốc hội — đã bị sa thải immediately mà không có lời giải thích nào. Các thành viên cho biết họ nhận được email từ Văn phòng Nhân sự Tổng thống vào ngày 24-4, thông báo quyết định bãi nhiệm có hiệu lực tức thì, như một cú sốc giữa lúc họ đang hoàn tất một báo cáo quan trọng về tình trạng science tại Mỹ.
Hội đồng, được thành lập từ năm 1950, có nhiệm kỳ sáu năm và thường gồm khoảng 25 nhà khoa học hàng đầu từ các trường đại học, phòng thí nghiệm quốc gia và khu vực công nghiệp, với chuyên môn trải dài từ astronomy đến kỹ thuật hàng không vũ trụ. Vai trò của họ không chỉ là định hướng cho Quỹ Khoa học quốc gia (NSF), mà còn là tiếng nói independent trong các quyết sách khoa học - kỹ thuật. Việc giải thể toàn bộ hội đồng làm dấy lên nghi vấn về tham vọng control các thể chế chuyên môn của chính quyền mới.
Động thái này diễn ra trong bối cảnh chính quyền ông Trump đang gia tăng pressure lên nhiều cơ quan độc lập kể từ đầu năm 2025. Trước đó, chính quyền từng đề xuất cắt giảm hơn một nửa ngân sách 9 tỉ USD của NSF — kế hoạch bị Quốc hội bác bỏ. Tuy vậy, đề xuất tương tự đã được đưa lại cho năm tới. Như nhận định của ông Keivan Stassun, việc không còn hội đồng tư vấn có thể khiến các quyết định tài trợ nghiên cứu trở nên dễ bị thao túng, đe dọa cả tương lai education thế hệ khoa học gia kế cận.
Nhà Trắng lên tiếng cho rằng các quyền hạn của hội đồng — ban đầu do Quốc hội trao — có thể cần được updated , và khẳng định hoạt động của NSF sẽ không bị gián đoạn. Tuy nhiên, giới chuyên môn lo ngại rằng một cơ quan không còn tiếng nói phản biện sẽ khó lòng duy trì tính minh bạch. Như lời bà Yolanda Gil: 'Chúng tôi đang ở giữa một khủng hoảng niềm tin — nơi khoa học không còn được đối xử như một lợi ích công mà như một công cụ chính trị.'
Việc giải thể cả hội đồng mà không có lý do là một tiền lệ nguy hiểm.
Rốt cuộc khoa học có còn được tự do khi chính trị muốn thay đổi luật chơi?
Cắt ngân sách rồi lại dẹp hội đồng tư vấn — rõ ràng là đang clear out dọn đường cho người của mình.
Tôi không phản đối cải tổ, nhưng cải tổ bằng cách loại bỏ mọi tiếng nói trái chiều thì đó là chuyên chế.
Các nhà khoa học giờ phải chọn giữa im lặng hoặc đánh mất việc làm.
Họ gọi đây là 'cập nhật' — nhưng thực chất là thay advisory tư vấn bằng trung thành.