Kinh tế số: Động lực tăng trưởng hay chỉ là khẩu hiệu?
Trong một phòng hội thảo tại Hà Nội, tiếng máy chiếu ù ù chuyển trang, nhưng điều khiến người nghe nín thở không phải con số lợi nhuận hay dự báo tăng trưởng, mà là một thực tế phũ phàng: growth Việt Nam đang phụ thuộc quá nhiều vào tín dụng, trong khi năng suất lại sụt về mức âm. Tại Hội thảo Khoa học Quốc gia về Kinh tế Việt Nam 2025, các chuyên gia không còn nói về công nghệ như một xu hướng xa xỉ, mà như một lifeline để mở lối cho một mô hình phát triển bền vững hơn. Kinh tế số, với quy mô ước đạt 72,1 tỷ USD, tương đương hơn 14% GDP, đang được kỳ vọng là driver mới – nhưng chỉ khi nó không còn là khẩu hiệu.
TS Nguyễn Đức Hiển nhấn mạnh, chuyển đổi số không thể chỉ là mua sắm phần mềm hay nâng cấp máy chủ. Vấn đề nằm ở chỗ, ngành chế biến, chế tạo – xương sống cho mục tiêu tăng trưởng trên 10% trong 5 năm tới – vẫn chưa được số hóa thực chất. Rào cản lớn nhất, theo ông, là thể chế chưa theo kịp thực tiễn. Cần hoàn thiện khung pháp lý cho kinh tế dữ liệu, tăng investment vào khoa học công nghệ và phát triển nhân lực số. Một đề xuất táo bạo được đưa ra: áp dụng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát cho Fintech và Mobile Money, nơi đổi mới có thể nở hoa mà không bị trói buộc bởi quy định cũ.
GS.TS Tô Trung Thành nhìn sâu hơn: kinh tế số không chỉ là công cụ, mà là một cuộc tái cấu trúc toàn diện. Năm 2025, tín dụng tăng gần 19%, quy mô chạm ngưỡng 150% GDP – một con số đáng lo ngại cho thấy nền kinh tế đang vay mượn tăng trưởng, chứ không phải tạo ra giá trị thực. Đóng góp của năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) chuyển sang âm là hồi chuông cảnh báo rõ nhất. Mục tiêu 10% tăng trưởng vào 2026 là thách thức lớn, nhưng điều quan trọng hơn là quality của tăng trưởng. Với ông, kinh tế số phải trở thành core , không phải mảng trang trí.
Các doanh nghiệp thì chia sẻ một nghịch lý: họ đã nhìn thấy cơ hội, nhưng lại stuck bắt đầu. Dữ liệu có sẵn, nhưng không được biến thành giá trị. Chuyển đổi số, theo các chuyên gia, phải bắt đầu từ thay đổi tư duy – coi đó là đầu tư vào con người, vào hệ thống quản trị, và vào sự collaboration trong hệ sinh thái. Nhà nước cần kiến tạo thể chế, nhưng doanh nghiệp mới là trung tâm. Kinh tế số không thể phát triển nếu chỉ có nghị quyết – nó cần hành động, đồng bộ, và thực chất.
Chuyển đổi số nghe hay lắm, nhưng doanh nghiệp nhỏ như tôi thì funding vốn đâu mà đầu tư?
Một hội thảo hay, nhưng bao giờ mới thấy hành động thực tế, không phải chỉ là báo cáo?
TFP âm là tín hiệu đỏ. Nếu không cải thiện hiệu suất, tăng trưởng 10% chỉ là con số ảo.
Cơ chế sandbox rất cần thiết, nhưng phải đi kèm giám sát rõ ràng, tránh lạm dụng.
Cuối cùng cũng có người nói đúng vấn đề: số hóa không phải là mua phần mềm, mà là thay đổi culture văn hóa làm việc.
Tín dụng tăng 19% trong khi TFP âm – đây là mô hình tăng trưởng bong bóng, không bền vững.
Nông nghiệp và logistics cần được số hóa gấp, hai ngành này đang tụt hậu quá xa.
Tôi hy vọng kinh tế số không chỉ dành cho FDI hay tập đoàn lớn, mà cả doanh nghiệp địa phương.