Thu về 11,3 tỷ USD/năm, ngành thủy sản Việt vẫn lộ nhiều điểm yếu

Với doanh thu xuất khẩu đạt revenue kim ngạch khoảng 11,3 tỷ USD mỗi năm, ngành thủy sản Việt Nam hiện đứng thứ ba thế giới về giá trị xuất khẩu và tạo sinh kế cho hơn bốn triệu lao động. Tuy nhiên, con số ấn tượng này vẫn không che được những weakness điểm yếu sâu trong chuỗi sản xuất, đặc biệt là sự phụ thuộc lớn vào con giống nhập khẩu dù ngành đã đầu tư mạnh vào nghiên cứu và phát triển.

Theo ông Nguyễn Hữu Ninh, Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học và Công nghệ (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), dù đã chủ động được hơn 80% nguồn cung giống chủ lực và hơn 95% đạt tiêu chuẩn sạch bệnh, chất lượng con giống — nhất là tôm thẻ chân trắng — vẫn là concern vấn đề đáng lo ngại. Việt Nam vẫn phải nhập khẩu phần lớn tôm bố mẹ, trong khi công tác breeding chọn tạo giống trong nước còn chậm và chưa bắt kịp market thị trường toàn cầu.

Một bottleneck điểm nghẽn khác là nuôi biển. Dù có đường bờ biển dài và tiềm năng lớn từ các loài như rong biển, Việt Nam vẫn phải nhập khẩu nguyên liệu do hạn chế về giống và product quality chất lượng sản phẩm. Điều này không chỉ làm tăng chi phí mà còn khiến ngành mất lợi thế cạnh tranh trong chuỗi giá trị toàn cầu. Trong khi đó, công nghệ nuôi trồng và xử lý môi trường đã được áp dụng rộng rãi trên 90% diện tích, góp phần giữ stable growth tốc độ tăng trưởng ổn định 4-5% mỗi năm.

Định hướng đến năm 2030, ngành đặt mục tiêu đạt kim ngạch 14–16 tỷ USD, phát triển nuôi biển theo hướng công nghiệp quy mô lớn và chuyển từ chạy theo sản lượng sang nâng cao value-added giá trị gia tăng. Thứ trưởng Phùng Đức Tiến nhấn mạnh, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo phải trở thành nền tảng core cốt lõi để hiện thực hóa mục tiêu này, đặc biệt trong bối cảnh biến đổi khí hậu và weather disruption diễn biến thời tiết ngày càng bất thường gây rủi ro cho người nuôi.

Nếu không khắc phục được sự lệ thuộc vào giống nhập khẩu và đẩy mạnh thương mại hóa nghiên cứu, ngành có nguy cơ bị mắc kẹt ở vị trí cung cấp nguyên liệu thay vì trở thành trung tâm deep processing chế biến sâu như mục tiêu đến năm 2045. Để vươn vào nhóm ba quốc gia hàng đầu thế giới, Việt Nam cần đổi mới toàn diện — từ chiến lược đến innovation đổi mới sáng tạo — trong một ngành đang chịu áp lực kép: cạnh tranh toàn cầu và biến đổi môi trường.