Thói quen biến “thuốc bổ” thành “chất độc” với lá gan: Bác sĩ cảnh báo khẩn

Gan – central trung tâm lọc độc của cơ thể – đang phải gánh chịu pressure áp lực ngày càng lớn từ thói quen sử dụng tràn lan vitamin và thực phẩm chức năng, theo cảnh báo từ bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, Hội Y học dưới nước và oxy cao áp Việt Nam. Nhiều người tin rằng các viên "bổ", chiết xuất thảo dược hay sản phẩm detox giải độc là an toàn tuyệt đối và có thể dùng dài ngày mà không cần theo dõi y khoa, nhưng thực tế lại hoàn toàn khác.

Bác sĩ Hoàng nhấn mạnh, tình trạng overuse lạm dụng thực phẩm chức năng đang trở thành mối risk rủi ro âm thầm gây tổn thương gan. Gan hoạt động như một factory nhà máy xử lý mọi chất lạ đưa vào cơ thể, từ thuốc, rượu đến thảo dược và các viên bổ sung. Khi dùng nhiều loại cùng lúc, liều cao hoặc kéo dài, gan dễ bị quá tải, dẫn đến tăng men gan, viêm gan, thậm chí liver failure suy gan hay phải ghép gan – những trường hợp đã ghi nhận trong thực tế lâm sàng.

Tổn thương gan do thuốc và thực phẩm bổ sung (DILI/HILI) xảy ra theo hai cơ chế: direct trực tiếp (phụ thuộc liều, như vitamin A liều cao) hoặc đặc ứng (xảy ra bất ngờ ở người nhạy cảm, khó dự đoán). Hệ enzyme gan, đặc biệt là CYP450, phải làm việc quá sức khi xử lý hàng chục hoạt chất từ các viên uống – sáng đa vitamin, trưa giải độc gan, chiều collagen, tối hỗ trợ ngủ. Sự cạnh tranh giữa các chất này có thể làm tích tụ toxic chất độc trung gian, gây hại cho tế bào gan.

Một key vấn đề đáng lo là nhiều sản phẩm quảng cáo "công thức độc quyền" nhưng không công khai hàm lượng thành phần, khiến việc đánh giá safety độ an toàn trở nên gần như không thể. Các vitamin tan trong chất béo (A, D, E, K) đặc biệt nguy hiểm vì tích tụ trong gan. Dùng liều cao kéo dài có thể gây xơ gan, tăng canxi máu hoặc nguy cơ bleeding chảy máu. Vì tổn thương diễn tiến âm thầm, nhiều người chỉ phát hiện khi men gan đã tăng cao.

Chuyên gia khuyến cáo, hầu hết nhu cầu vitamin có thể được đáp ứng qua balanced chế độ ăn cân đối, chứ không cần phụ thuộc vào viên uống. Chỉ dùng thực phẩm chức năng khi có medical chỉ định rõ ràng, đúng liều và dưới sự theo dõi của bác sĩ. Việc ngừng ngay các sản phẩm khi phát hiện men gan tăng là bước critical then chốt giúp gan tự phục hồi. Không có thuốc đặc hiệu – điều trị chủ yếu là supportive hỗ trợ và thay đổi lối sống.

Lời khuyên cuối cùng: giữa một chế độ ăn tự nhiên và một hộp "viên thần kỳ", lựa chọn an toàn cho gan luôn là sự balance cân bằng và tiết chế. Ưu tiên dinh dưỡng từ rau xanh, trái cây, ngũ cốc và nguồn đạm phong phú, thay vì tin vào các lời quảng cáo như rapid cấp tốc hay "tăng cơ thần tốc" – những cụm từ không có cơ sở y học và tiềm ẩn nhiều danger nguy cơ cho sức khỏe.