Tuổi 16 không tiếng trống trường và lịch chạy thận ba lần mỗi tuần

Buổi sáng của B., 16 tuổi, không bắt đầu bằng tiếng trống trường mà bằng chuyến xe từ Phú Thọ xuống Hà Nội. Ba lần mỗi tuần, em nằm im hàng giờ bên máy lọc máu. Những ống dây trong suốt mang theo hy vọng sống, nhưng cũng đánh dấu thực tế, tuổi 16 của em gắn chặt với chronic suy thận mạn. Ít ai nghĩ, tất cả bắt đầu chỉ từ dấu hiệu rất nhẹ, đôi mắt sưng sau khi ngủ dậy.

Gia đình ban đầu cho rằng đó là biểu hiện của mệt mỏi, dị ứng thông thường. Thuốc mua vội ở hiệu gần nhà giúp tình trạng đỡ đi đôi chút, rồi lại tái phát. Phải đến khi phù lan xuống mặt, người mệt lả, B. mới được đưa đi khám. Kết quả em bị hội chứng thận hư. Những đợt điều trị kéo dài với corticoid, thuốc ức chế miễn dịch không mang lại kết quả như mong đợi. Bệnh âm thầm tiến triển, để rồi vài năm sau, em bước vào giai đoạn suy thận mạn, phải lọc máu định kỳ.

Câu chuyện của B. không còn là cá biệt. Một nam sinh 16 tuổi khác, học giỏi, mê thể thao, được đưa đến bệnh viện trong tình trạng suy thận giai đoạn cuối kèm suy tim. Gia đình sau đó mới nhìn lại những thói quen tưởng như vô hại, thức khuya triền miên, uống nước ngọt thay nước lọc. Khi bệnh được phát hiện, mọi cơ hội điều trị tích cực gần như đã trôi qua. Ở TP.HCM, một nữ sinh 18 tuổi cũng chỉ tình cờ phát hiện suy thận giai đoạn 3 khi đi khám vì mệt mỏi kéo dài. Trước đó, em gần như không có biểu hiện rõ ràng nào. Không đau, không sốt, không dấu hiệu cấp tính, bệnh tiến triển trong im lặng suốt nhiều năm.

Các bác sĩ cho biết, đây chính là điểm nguy hiểm nhất của bệnh thận ở người trẻ, diễn tiến âm thầm, phát hiện muộn. Theo ghi nhận tại nhiều cơ sở y tế, số bệnh nhân suy thận trẻ tuổi xu hướng gia tăng. Không ít trường hợp ở độ tuổi học sinh, sinh viên, thậm chí mới 13-14 tuổi. Điều đáng nói, phần lớn được chẩn đoán khi bệnh ở giai đoạn nặng, buộc phải lọc máu hoặc chuẩn bị ghép thận.

ThS.BSCKII Nguyễn Đăng Quốc, Trưởng khoa Thận nhân tạo, Bệnh viện Thanh Nhàn, nhận định nguyên nhân không chỉ đến từ bệnh lý bẩm sinh hay miễn dịch, mà ngày càng gắn với lifestyle lối sống hiện đại. Thức khuya, ăn mặn, lạm dụng đồ uống có đường, ít vận động, bỏ qua khám sức khỏe định kỳ – những yếu tố tưởng như nhỏ lẻ lại âm thầm bào mòn chức năng thận theo thời gian. Nhiều người trẻ có tâm lý chủ quan vì nghĩ mình “còn khỏe”. Khi xuất hiện dấu hiệu như phù nhẹ, tiểu ít, mệt mỏi, họ thường bỏ qua hoặc tự điều trị. Đến khi nhập viện, chức năng thận suy giảm nghiêm trọng, không còn khả năng hồi phục hoàn toàn.

Thực tế, với những bệnh nhân như trên, việc lọc máu đều đặn giúp cơ thể ổn định hơn. Có em vẫn đến trường, vẫn thi cử, vẫn nuôi những ước mơ dang dở. Phía sau đó là hành trình dài, tốn kém và đầy risk rủi ro. Suy thận mạn không thể chữa khỏi hoàn toàn. Khi đã bước vào giai đoạn cuối, bệnh nhân phải phụ thuộc vào máy lọc máu hoặc chờ cơ hội ghép thận – cơ hội không phải ai cũng có. Ước tính khoảng 8,7 triệu người trưởng thành ở Việt Nam đang sống chung với căn bệnh này, nhưng hơn 90% trong số đó không hề hay biết mình mắc bệnh.

Trên phạm vi toàn cầu, theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), có khoảng 674 triệu người bị bệnh thận mạn, chiếm gần 9% dân số. Đáng lo ngại, WHO dự báo đây sẽ là một trong những nguyên nhân tử vong gia tăng nhanh nhất, có thể vươn lên vị trí thứ năm vào năm 2050 nếu không có các biện pháp can thiệp hiệu quả. Ở góc độ cộng đồng, nhiều yếu tố nguy cơ vẫn tồn tại dai dẳng: chế độ ăn nhiều muối, lạm dụng thực phẩm chế biến sẵn, ít vận động gây thừa cân, béo phì, kiểm soát đường huyết và huyết áp chưa tốt, cùng với việc sử dụng thuốc không rõ nguồn gốc. Những thói quen này âm thầm “nuôi dưỡng” tổn thương thận qua thời gian.

Đáng chú ý, khi còn trẻ, nhiều người có xu hướng né tránh việc khám sức khỏe định kỳ. Tuy nhiên, thực tế cho thấy sự chủ quan này có thể phải trả giá bằng chi phí điều trị lớn, thời gian kéo dài và chất lượng sống suy giảm. Để phòng ngừa bệnh thận, các chuyên gia khuyến cáo cần duy trì healthy lối sống lành mạnh, hạn chế tối đa các yếu tố gây hại cho thận, đặc biệt là rượu bia và các chất kích thích. Bên cạnh đó, việc khám sức khỏe định kỳ đóng vai trò then chốt, nhất là với những người có bệnh nền như tiểu đường, tăng huyết áp. Tầm soát định kỳ và thực hiện các xét nghiệm chuyên sâu là cách duy nhất để phát hiện sớm, từ đó kiểm soát bệnh hiệu quả.