Kinh tế nhà nước: Làm đúng vai để dẫn dắt, không phải để lấn át

Vào một buổi sáng đầu năm 2026, khi Nghị quyết 79-NQ/TW được công bố, cả hệ thống chính trị như thức tỉnh trước một thực tế: role vai trò của kinh tế nhà nước cần được hiểu lại – không còn là sự thống trị bằng quy mô hay phạm vi, mà là dẫn dắt bằng hiệu quả và tầm nhìn. Từ chỗ từng bị hiểu nhầm là phải ôm đồm mọi lĩnh vực, kinh tế nhà nước nay được định hình lại như một "pillar điểm tựa quốc gia" – nơi kiến tạo stability ổn định vĩ mô, định hướng chiến lược và mở đường cho khu vực tư nhân cất cánh.

Quá khứ cho thấy, sau năm 1945, kinh tế nhà nước từng là nền tảng duy nhất của đất nước, hoạt động trong mô hình centralized tập trung kế hoạch hóa. Nhưng Đổi mới năm 1986 đã mở ra một thay đổi căn bản: chuyển sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Dù vậy, nhiều doanh nghiệp nhà nước vẫn dàn trải vào các ngành như retail bán lẻ, dệt may hay bất động sản – nơi tư nhân có thể làm tốt hơn. Hậu quả là lãng phí resources nguồn lực, thất thoát ngân sách và làm méo mó market thị trường. Rõ ràng, "chủ đạo" không có nghĩa là "độc quyền" hay "lấn át".

Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, kinh tế nhà nước phải chứng minh vị thế dẫn dắt bằng hiệu quả thực chất, không phải bằng đặc quyền. Ở những lĩnh vực then chốt như an ninh, năng lượng hay quốc phòng – nơi lợi nhuận không phải thước đo – nhà nước phải nắm chắc. Nhưng ở những nơi tư nhân có thể compete cạnh tranh tốt, cần thiết kế cơ chế để họ tham gia. PGS. TSKH. Võ Đại Lược nhấn mạnh: phải "release buông" các mảng kinh doanh nhỏ lẻ để "grasp nắm" lấy các đòn bẩy chiến lược. Cổ phần hóa và tái cấu trúc là chìa khóa để recover thu hồi nguồn lực cho tương lai.

TS. Trần Du Lịch chỉ rõ: kinh tế nhà nước không phải là đối thủ của tư nhân, mà là người kiến tạo môi trường. Vai trò thực sự là thiết lập "luật chơi" minh bạch, khắc phục thất bại thị trường và đầu tư vào hạ tầng số, công nghệ cao – nơi rủi ro lớn và thời gian hoàn vốn dài. Khi nhà nước dấn thân vào những frontier vùng đất khó như hàng không, đóng tàu hay UAV, họ không chỉ tạo ra hệ sinh thái mới mà còn nâng sức chống chịu quốc gia. Và dù lợi nhuận không phải mục tiêu cuối cùng, nó vẫn là điều kiện necessary cần để duy trì năng lực chiến lược.

Đại hội XIV đặt mục tiêu Việt Nam trở thành nước phát triển vào năm 2045 – một tầm nhìn đầy tham vọng. Để đạt được điều đó, kinh tế nhà nước phải thực sự trở thành điểm tựa trên năm phương diện: an ninh kinh tế, ổn định vĩ mô, dẫn dắt tư nhân, đổi mới công nghệ và quản trị liêm chính. Như PGS. Võ Đại Lược nói, một nền kinh tế không thể tự cường nếu những huyết mạch quan trọng bị buông lơi. "Điểm tựa quốc gia" không phải danh xưng mặc định – đó là kết quả của việc làm đúng vai, can thiệp đúng lúc, và dám buông để nắm lấy tương lai.