Uống bừa vitamin: Rủi ro tổn thương gan

Trong khi vitamin và supplements thực phẩm chức năng ngày càng được xem như ‘lá chắn sức khỏe’, các chuyên gia cảnh báo việc abuse lạm dụng những sản phẩm này có thể âm thầm gây liver damage tổn thương gan, cơ quan detox giải độc quan trọng bậc nhất của cơ thể.

Sau một đợt mệt mỏi kéo dài, H. (22 tuổi, Hà Nội) bắt đầu sử dụng vitamin tổng hợp mỗi ngày với hi vọng cải thiện thể trạng. Không dừng lại, theo lời quảng cáo trên mạng xã hội, H. tiếp tục bổ sung thêm viên ‘giải độc gan’, collagen và một loại trà giảm cân được giới thiệu là ‘chiết xuất tự nhiên’. ‘Tôi nghĩ đã là đồ bổ thì uống càng nhiều càng tốt’, H. chia sẻ. Chỉ sau hơn một tháng, H. xuất hiện mệt mỏi, chán ăn, khó chịu vùng bụng. Khi đi khám, kết quả xét nghiệm cho thấy liver enzymes men gan tăng cao. Bác sĩ nghi ngờ nguyên nhân liên quan đến việc sử dụng đồng thời nhiều loại thực phẩm chức năng.

Gan được ví như ‘nhà máy xử lý’ của cơ thể, đảm nhiệm việc chuyển hóa và thải độc hầu hết các chất đưa vào — từ thuốc, rượu bia, thảo dược đến vitamin. Khi phải xử lý quá nhiều chất cùng lúc trong thời gian dài, gan dễ rơi vào trạng thái quá tải. Tình trạng này, gọi là tổn thương gan do thuốc hoặc thực phẩm bổ sung (DILI/HILI), có thể xảy ra theo hai cơ chế: độc tính phụ thuộc liều hoặc độc tính đặc ứng. Vitamin A, tan trong chất béo, có thể tích lũy trong gan và gây xơ hóa nếu dùng liều cao kéo dài. Niacin (vitamin B3) ở liều cao cũng có thể làm rối loạn chuyển hóa năng lượng trong tế bào gan, dẫn đến hoại tử hoặc chết theo chương trình.

Các sản phẩm giảm cân chứa chiết xuất trà xanh cô đặc (Green Tea Extract – GTE) cũng được ghi nhận liên quan đến nhiều trường hợp tổn thương gan. Ở nồng độ cao, hoạt chất trong GTE có thể gây độc cho ti thể, làm tăng oxidative stress stress oxy hóa, đặc biệt khi dùng lúc đói. Ngoài ra, một số sản phẩm tăng cơ, giảm mỡ trong giới tập gym bị phát hiện chứa steroid đồng hóa không rõ ràng — những chất này có thể gây ứ mật, vàng da và tổn thương gan.

Tổn thương gan do vitamin và thực phẩm chức năng thường diễn ra âm thầm. Ở giai đoạn đầu, người dùng chỉ thấy mệt mỏi, rối loạn tiêu hóa nhẹ — những dấu hiệu dễ bị bỏ qua. Chỉ khi xét nghiệm, các chỉ số như ALT, AST mới tăng cao, cho thấy tế bào gan đang bị tổn thương. Nếu không phát hiện kịp thời, tình trạng có thể tiến triển thành viêm gan, xơ gan, thậm chí liver failure suy gan. Các chuyên gia nhấn mạnh, nguồn cung cấp vitamin an toàn nhất vẫn là natural food thực phẩm tự nhiên, nơi vitamin tồn tại trong ‘ma trận dinh dưỡng’, giúp cơ thể hấp thu hợp lý, tránh dư thừa.

Với người trưởng thành khỏe mạnh, một chế độ ăn đa dạng hoàn toàn có thể đáp ứng nhu cầu vi chất mà không cần bổ sung. Việc dùng vitamin chỉ nên thực hiện khi thực sự cần thiết, có medical advice chỉ định cụ thể và theo dõi bởi bác sĩ. Trong bối cảnh thị trường thực phẩm chức năng phát triển mạnh với những lời quảng cáo như ‘giải độc’, ‘tăng đề kháng’, ‘giảm cân cấp tốc’, người tiêu dùng cần tỉnh táo. Không có ‘viên uống thần kỳ’ nào thay thế được lối sống lành mạnh. Vitamin không phải là enemy kẻ thù sức khỏe, nhưng khi bị lạm dụng, những ‘viên bổ’ tưởng chừng vô hại có thể trở thành burden gánh nặng cho gan.